الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

335

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

يكى از معاصران در تعليقهء خود بر شرحى كه پدرش بر دروس شهيد نوشته چنين بيان كرده است كه على بن موسى از مشايخ صدوق است و هرگاه اين احتمال درست باشد . بايد گفت كه مترجم حاضر همان على بن موسى كميدانى است كه در ذيل به شرح حال او اشاره مىشود . حال آنكه اين احتمال نادرستى است ، زيرا به‌طورى كه خواهيد فهميد على كميدانى از مشايخ كلينى است و صدوق با واسطه از كلينى روايت مىكرده و چگونه ممكن است مترجم حاضر با على كميدانى يكى باشد و صدوق بىواسطه از وى روايت كرده باشد . گذشته از اين ، نظريه دانشمند معاصر كاملا اشتباه است زيرا اظهار نظر او بر مبناى آن چيزى است كه از حديث « من بلغه شىء من الثواب » از كتاب ثواب الاعمال صدوق استفاده كرده است و آنچه را در آن كتاب ديده‌ايم آن است كه پدر صدوق واسطهء سند ميان صدوق و على بن موسى است و ما حقيقت اين موضوع و ديگر مطالب مربوط را در تعليقه‌اى كه در ضمن اين مبحث داشته‌ايم ايراد نموديم . از جمله ، هرگاه احتمال مزبور درست باشد دور نيست كه مراد از مترجم همان على بن موسى كميدانى است ؛ كه اين احتمال هم خالى از دقت نمىباشد . پوشيده نيست رواياتى كه صدوق از وى نقل كرده و يا پدرش بدون واسطه از او روايت نموده و اينكه مترجم حاضر از مشايخ صدوق يا پدر اوست . دليل بر مدح بلكه دليل بر وثوق او مىباشد . يادآورى مىشود كه صحيح نيست بگويم مترجم حاضر ، على بن حسين بن موسى بن بابويه قمى پدر صدوق است و معمول اين است كه براى اختصار از وى به على بن موسى تعبير مىنمايند ؛ زيرا قطع نظر از سوء ادب ، معمول صدوق نبوده كه در كتابهاى خود از پدرش به « ابى » تعبير نمايد . گذشته از اين ثابت كرديم ، كه پدرش در اين سند واسطه بوده است . على بن موسى كندى كميدانى وى از مشايخ كلينى و از آن عده‌اى است كه كلينى به توسط آنها از احمد بن