الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
179
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
كتاب فهرست او را كه به منظور گردآورى اسامى دانشوران متأخر از شيخ ابو جعفر طوسى نوشته شده است ، روايت نمايد . و اضافه كرده منتجب الدّين دانشورى بوده كه مطالب را به خوبى ضبط مىكرده و از مشايخ عديده روايات بسيارى نقل نموده است . مؤلف گويد : كتاب فهرست منتجب الدّين منحصر به اعلام متأخر از شيخ طوسى نبوده بلكه به نام و نشان برخى از علمائى كه معاصر با شيخ بودهاند ، نيز اشاره كرده است بنابراين دليلى ندارد كه شهيد ثانى فهرست او را منحصر به اعلام متأخر از شيخ طوسى قرار دهد گرچه مشهور هم همين است . در عين حال ، حقيقت همان است كه ما گفتيم و به خوبى اين موضوع از تتبع فهرست او آشكار مىشود گرچه خود او هم در آغاز فهرستش آنچه را شهيد اظهار داشته تصريح نموده است « * » . رافعى شافعى كه از مورخان و افراد سرشناس عامه و از شاگردان شيخ مترجم بوده در كتاب التدوين فى تاريخ قزوين بنا به نقلى كه آقا رضى قزوينى در كتاب ضيافة الاخوان « 1 » از آن تاريخ نموده است ذيل ترجمه شيخ على بن عبيد اللّه بن حسن بن حسين بن بابويه مترجم حاضر مىنويسد : وى بزرگى بوده كه از بحر بىكران علم حديث از سماع و ضبط و حفظ و جمع ، كمال سيرائى را داشته است چنان كه هر موضوع ارزندهاى را كه به دست مىآورده يادداشت مىكرده و با هر شايستهاى كه روبرو مىشده از سماع او بهرهگيرى مىكرده و در آن روزگاران كمتر دانشورى به پايهء جمع و سماع او مىرسيده است . پس از آن به يادآورى از مشايخ او و اجازاتى كه آنان در سال 522 يا 523 هجرى
--> ( * ) منتجب الدّين در آغاز فهرست مىنويسد : آنگاه كه در مجلس عالى ابو القاسم يحيى و توصيف بسزائى از وى نموده حضور داشتم سخن از اربعين ابو سعيد محمد نيشابورى به ميان و در ضمن گفتگوئى از فهرست شيخ طوسى بود كه اسامى اعلام را درج كرده و پس از او فهرستى آنچنانى تأليف نشده به دنبال آن تصميم گرفتم فهرستى از اسامى اعلام متأخر از شيخ و معاصران او گرد آورم . بنابراين خود منتجب الدّين سخنى از معاصران شيخ هم داشته است - م . ( 1 ) - مراتب يادشده در ضيافة الاخوان ، ص 27 ، ذيل نامبردارى ابو جعفر بن اميركا قزوينى آورده شده است - م .