الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
171
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
و من مىخواستم كه اسامى مزبور محفوظ و معلوم بماند ، زيرا بهجز اين كتاب ، اينگونه اطلاعات را از كتابهاى ديگر نمىتوان به دست آورد گذشته از اين ، ديگرى هم به تهيه آن اطلاعات نپرداخته و طولى نمىكشد اطلاعات مزبور رو به كهنگى خواهند گذاشت با آنكه اصحاب ما اهتمام زيادى به حفظ اسامى علما و تدوين آثار آنان داشتهاند . مؤلف گويد : شيخ حسن ( قدس سره ) در آن فائده به اسامى آن يادشدگان كه جمعا بيست و شش نفر بودهاند پرداخته و ما ترجمهء هريك از آنها را در محل مناسب از اين كتاب از همان فائده نقل كردهايم و بهطورىكه خواهيم نگاشت او هم خود را در رديف آنان نام برده است و در پايان اظهار داشته اين است آنچه را كه وى مرقوم داشته و اضافه كرده مطالبى را كه ايراد كرديم در محل خود به ترتيب حروف ايراد كرده است و ما مختصرى از آن را در اينجا جداگانه متعرض شده و ترتيبى را كه او در نظر داشته رعايت نموده و به حال خود باقى گذارديم . پس از اين شيخ حسن رحمة اللّه اظهار داشته كه اين مقدار براى شناخت اجمالى نامبردگان كافى است و ما بقى آن موكول به خود مؤلف است و از قرينه پيداست كه به ما بقى آنها دست پيدا نكرده است . مؤلف گويد : شيخ حسن ( ره ) در همان فائده به شرح حال ابن فهد و ابن متوج بحرانى از همان كتاب پرداخته است و شرح حال آنها را به همان طرزى بيان كرده است كه ما آن را در شرح حال ايشان بيان نمودهايم . شيخ على به دنبال آنچه متذكر شده است مىنويسد : جد من در ذيل نام على بن عبد الحميد نوشته است وى مؤلف اين كتاب است . و در زير نوشته سيد جمال الدّين چنين يادآورى كرده است : العبيد الفقير جامع الكتاب . سپس به معرفى آثار او كه فراوان است و همه آنها از متانت خاصى برخوردار مىباشد مىپردازد ، از جمله آنها : الانوار الالهية فى الحكمة الشرعية است و يادآورى كرده كتاب مزبور مشتمل بر پنج مجلد بوده است جلد اول آن در علم كلام است . در اين مجلد به ادلهاى كه طائفه اثنىعشريه بدان معتقدند پرداخته و در ضمن آن ، عقائد مخالفان را با دليلهاى نقلى و براهين عقلى ابطال كرده و به تحقيقات ارزندهاى كه همگى آنها مستند به