الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
53
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
به همين مناسبت بعضى از شاگردان شما اظهار مىداشت بهتر آن بود كتب اربعه را نيز در بحار يا شرح آن مداخله بدهيد و حال آنكه اين نظريه بجا نبوده ؛ زيرا كتاب تهذيب نيازمند به تهذيب است و مشتمل بر بابهاى زيادى بوده كه براثر تهذيبى كه در آن به عمل بيايد آنها را مىتوان مجزا ساخت و همين نيازمندى به تهذيب بود كه شهيد در ذكرى و ديگران اظهار بدارند نصى در باب مزبور نسبت به فلان حكم وجود ندارد از طرفى جمع بين كتب اربعه كه برخى از مشاهير از قبيل فيض كاشانى در الوافى و حر عاملى در تفصيل وسائل الشيعة متحمل شدهاند كافى نبوده براى اينكه تهذيب كامل هم بدينوسيله حاصل نشده و مراد معصوم عليه السّلام از آنچه آنها درك كردهاند به دست نيامده است . و هرگاه شما به شرح كتاب بحار اشتغال بورزيد هرچند هم به شرح جلد اوّل آن اقدام كنيد و كتاب بحار را به اين اسم سامى كه ( شرح بحار باشد ) بناميد تشنگان آن را از شراب طهور آن درياى دانش سيراب كرده و طالبان اكسير اعظم را از حوض كوثر شاداب فرموده و از بهترين بخششها و شايستهترين نعمتها برخوردار ساختهايد و در ضمن آن ديباچهء كتاب خويش را به اسامى كتابهاى موافقان و ديگران كه ازاينپس دسترسى به آنها را خداى متعال براى شما آسان مىسازد و در سالهاى آينده در اختيار شما قرار مىگيرد مزين خواهيد ساخت و منافاتى ندارد كه اصل و شرح شما مشتمل بر اخبار باشد چنانچه مقنعه شيخ مفيد و تهذيب شيخ كه شرح آن كتاب است مشتمل بر اخبار بوده است . از طرف ديگر الحاق كتابها به مجلدات پانزدهگانه از بيست و پنج مجلد بحار كه از سوى شما تفسير و تبيين شده و در اختيار همگان قرار گرفته است ، مناسبتى ندارد به اين معنى كه كتابهاى مزبور را به اين پانزده جلد ملحق كنيد و به ده كتاب ديگر از مجلدات بحار كه شهرتى ندارد و