الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )
215
رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )
ابو تمام سال 190 هجرى يا بيشتر و كمتر از آن ، متولد شده ، و سال 228 هجرى در موصل درگذشته است و به قولى ، وفات او سنه 232 هجرى بوده و وزير محمّد بن عبد الملك زيات و حسن بن وهب كاتب نحوى ، او را مرثيه گفتهاند . ابو تمام به قزوين هم سفر كرده است . تاريخ وفات ابو تمام به نقل سيوطى مخالف با تاريخى است كه پيش از اين گذشت و ابن اثير در كتاب الكامل ، تاريخ وفات او را سال 228 هجرى نوشته است . در مختصر تاريخ ابن خلكان پس از آنكه نسب او را به طورى كه ما ذكر كرديم يادآورى كرده ، مىنويسد : مؤلف كتاب الموازنة بين الطائيين چنين مىنويسد : آنچه را كه اكثر مردم راجع به نسب ابو تمام اظهار داشتهاند آن است كه ، پدر ابو تمام از نصرانيان و از مردم جاسم كه دهكدهاى از ديههاى شام بوده ، مىباشد و او را تدوس عطار مىخواندند بعدها او را به نام اوس معرفى كردند . ابو تمام در زبانآرايى و سرايندگى و حسن اسلوب ، يكتاى زمانش بود و كتاب حماسه ، از كثرت فضيلت و شناخت استوار و حسن اختيار او حكايت مىكند و كتاب فحول الشعراء و الاختيارات من شعر الشعراء از آثار اوست و محفوظات هيچيك از شعرا و ادبا به اندازهء او نبوده است . چنانكه گفتهاند ، ابو تمام صد و چهارده هزار ارجوزه عربى علاوه بر قطعات و قصايد را از حفظ داشته است . دانشوران اظهار داشتهاند ، از قبيله طى سه تن از سرشناسان ، بهوجود آمدند كه هر سه در صفت ويژهء خود نمونه بودهاند : حاتم طائى در سخاوتمندى و داود بن نصير طائى در زهد و ابو تمام حبيب بن اوس در سرايندگى .