سلطان محمد مطربي سمرقندي

57

تذكرة الشعراء ( فارسي )

دخمهء صاحبقرانى كه مدفن اولياى عظام كرام ايشان آنجاست و در سمرقند مشهور به گورمير است ، گفتم : احوال آن دخمه را در كتابى منسوب به نسخهء زيباى جهانگير است كه اسم و تاريخ اتمام كتاب همين عبارت : نسخهء زيباى جهانگير مىشود بتمامها و كمالها نوشته‌ام . » « 1 » بنابراين سه مدرك قاطع ، نام كتاب مطربى نسخهء زيباى جهانگير است نه تاريخ جهانگيرى و اينكه چرا هرمان اته و ديگران چنين اشتباهى را مرتكب شده‌اند ، بايد گفت كه نخستين مقصر راه يافتن اين اشتباه و نام غلط ، در تذكره‌ها و فهارس ، محمد امين حسينى ، كاتب نسخهء موجود است كه در سال 1075 قمرى / 1665 ميلادى ، در زمان سلطنت اورنگ‌زيب پادشاه ( 1659 - 1707 م ) يعنى چهل سال پس از تاريخ تأليف ، تذكرهء مطربى را در شهر اورنگ‌آباد هند ، رونويسى كرده و او مردى كندفهم و بىدقت بود و اغلاط متعدد در نسخهء موجود نشانگر شخصيت اوست كه پر از غلط است و نام كتاب را نيز وى به غلط تاريخ جهانگيرى نوشته است « 2 » و هرمان اته و استورى با كمال دقتى كه در فهرست‌نويسى داشته‌اند ، همين نام را تكرار كرده‌اند بدون اينكه دقت لازم بنمايند . در خاتمهء نسخهء زيباى جهانگير ، مطربى دو ملحق و دو اثر جداگانه قرار داده است كه يكى از آنها ، تذكرة الشعراى جهانگير است و مطربى علت الحاق اين تذكره را به نسخهء زيباى جهانگير و اينكه جهانگير چگونه از وى خواسته است كه تذكرهء وى را به نسخهء زيباى جهانگير ، ملحق كند ، چنين تصوير كرده است : « فرمودند كه : آخوندى ، قرائت تصنيف شما را فصيح خان امروز در پيش ما تمام ساخت . ما آن نسخهء دلپذير را كَأَنَّهُنَّ الْياقُوتُ وَ الْمَرْجانُ « 3 » به مكتوبخان سپرديم تا داخل كتابهاى عالى خطاب ما گرداند . . . اما در خاطر پر انوار ما چنان آمد كه آن نسخهء

--> ( 1 ) . خاطرات ، واقعهء دوم ، ص 20 - 21 . ( 2 ) . راهنماى كتاب « نسخهء زيباى جهانگير » ، جلد هفدهم ، ص 515 - 520 . ( 3 ) . سورهء رحمن ( 55 ) ، 58 .