دوران خردسالى به سرودن اشعار اشتغال پيدا كرده و تا آخرين سالها و حتى روزهاى زندگيش ، سرودن اشعار را ترك نكرده و در تمام انواع نظم ، طبع‌آزمايى كرده است ، چگونه مىتوان پذيرفت كه ديوان اشعارى مرتب نكرده و تنها از وى اشعار پراكنده‌اى در آثار خودش و ديگر تذكره‌ها باقى مانده باشد ! اگر مجموعهء اشعار باقى مانده از وى را نيز ، به‌عنوان يك اثر در نظر بگيريم ، آنچه از مطربى باقى مانده چهار اثر ، به اين شرح است : تذكرة الشعراء ؛ نسخهء زيباى جهانگير ؛ خاطرات و مجموعهء اشعار كه آثار تأليفى وى را به ترتيب تاريخ تأليف آنها و مجموعهء اشعار وى را كه از دو اثر او و ديگر تذكره‌ها گرد آورده‌ايم ، پس از آنها خواهيم آورد : 1 . تذكرة الشعراء ، نخستين دانشمندى كه دربارهء تذكرة الشعراى مطربى معلوماتى داده و آن را معرفى كرده ، صدر الدين عينى است ، البته گفته است كه تذكرهء وى ديده نشد . « 1 » از تذكرهء مطربى ، دست‌كم سه نسخه شناخته شده و اكنون موجود است : نسخهء اول در مجموعهء دستنويسهاى شرقى آكادمى علوم ازبكستان با شمارهء 2253 و نسخهء دوم در ذخيرهء دستخطهاى آكادمى علوم جمهورى تاجيكستان با شمارهء 3391 و نسخه‌اى ديگر در كتابخانهء شخصى استاد محمد صالح پرونتا دانشمند افغانى در كابل كه حسام الدين راشدى از آن استفاده كرده است و اينكه عبد الغنى ميرزايف نوشته ، نسخهء منحصربفرد اين تذكره ، تنها در انستيتوى خاورشناسى ازبكستان با شمارهء 2253 در تاشكند موجود است ، درست نيست . « 2 » اين تذكره را مطربى چنان كه بارها در طى كتاب تصريح كرده ، در 1013 قمرى / 1604 ميلادى ، در زمان حكومت و سلطنت ابو الغازى ولى محمد بهادر خان اشترخانى ( 1013 - 1020 ق / 1604 - 1611 م ) تأليف كرده و به‌عنوان تحفه‌اى به وى تقديم نموده است . در مقدمهء تذكره ، مطربى هم علت تأليف اين كتاب و هم تقديم كردن آن به سلطان اشترخانى را چنين توضيح داده است : « پس چون در هرعصر ، يكى از فضلاى دهر

--> ( 1 ) . نمونهء ادبيات تاجيك ، ص 151 - 152 . ( 2 ) . خاطرات مطربى ، مقدمه ، ص 9 .