مقدمه در توصيف شهر دهلى حرسها اللّه عن الحادثات بدان ايدك اللّه بنور العرفان كه دهلى شهرى بس بزرگ و عالى است و بسى از اولياى 1 امت در توصيف آن سخنان فرموده 2 يكى از هزار و اندكى از بسيار از عظمتش وانموده . در مناجات بعضى از اوليا 3 آمده كه 4 الهى بحرمت خاكپاى بازاريان دهلى بر ما رحمت كن . پس هرك را اندك معرفتى و ادنى دانشى بود بيقين مىداند كه بعد از حرمين شريفين اگر شرفى در مكانى 5 و بزرگى در بلدى هست اين بلد 6 شريف از ساير بلدان امتياز تمام دارد و از بلاد ديگر [ 5 ] مستثنى است و لهذا عوام مىگويند كه دهلى خرد مكه 7 است و خواص نيز در بزرگى آن شبهه ندارند ، و همه بر عظمت آن قايلند چه باعتبار آنكه بزرگان دين و علماى 8 اهل يقين و مشايخ كبار و حكماى 9 نامدار و پادشاهان ذى شوكت و امراى 10 پرعظمت درين شهر آسوده‌اند و مدفون گشته ، و چه باعتبار آنكه عمارات خوب و باغات مرغوب و جاهاى پسنديده و مكانهاى آرميده دارد ، و دارالخلافهء هندوستانست ، و اكثر پادشاهان سابق درين شهر بودندى و جهانبانى و عالم‌ستانى كردندى 11 . و چون هميشه اين شهر مسكن عزيزان و برگزيدگان الهى و مقربان و مقبولان پادشاهى بوده هر مكانى اثرى خاص و بركتى جدا دارد ، و قدمگاه حضرت رسالت پناه صلى اللّه عليه و سلم و حوض شمسى و مسجد عيدگاه و مسجد خواجه معين الدّين و خانقاه حضرت سلطان المشايخ و فيروزآباد دهلى ، نسبت بساير امكنهء اين شهر بزيادتى بركت مخصوص و مشهورند و ذكر بزرگى هركدام بطريق تفصيل موجب تطويل ، و نزد 12 بعضى از اعزه چنانچه يكى از اهل فراست بتقريبى گفته تمام دهلى حكم مسجدى دارد ، تمام اين شهر بعظمت و بزرگى از ساير بلدان ممتاز است ، و مجملا اين چند بيت خواجه خسرو دهلوى * از بزرگى اين شهر و بعضى امكنه خبر مىدهد :