مصرعى حاصل مىشود كه هم تاريخ است ، هم معمّا به اسم خان ، و نيز از مصراع آخر ابيات آن قصيده كلمه‌اى به طريق تعميه استخراج مىيابد كه از تركيب مجموع آن كلمات باز مطلعى به هم مىرسد كه هر مصرع آن نظم تاريخ است و از مصراع اوّل ، اسم خان بيرون مىآيد و از مصرع دوّم اسم احمد « 1 » به حصول مىپيوندد ، و ديگر از نتايج طبع سحر آثار آن جناب قطعه‌اى است كه مشتمل است ، بر شرح صنايع قصيدهء مذكوره و هريك مصراع آن قطعه متضمّن تاريخ همان سال است و مصرع آخر به دو طريق تاريخ است و معماست به اسم زاهد ، و ايضا از جمله خيالات اين برگزيدهء واهب العطيّات ، رباعيى است كه بر زبان بليغ بيانش جارى گشته ، بلكه طلسمى است كه به فكر دوربين بسته ، زيراكه اين رباعى مشتمل است بر بيان تعداد مصارع قطعه و قصيدهء مشروحه و مصرع موشّح و مطلع مستخرجه از قصيدهء مذكوره ، و باز هريك مصرع آن رباعى متضمّن تاريخى است و ظاهرا هيچ‌كس از اهل اين علم سيّما ناظم اوّل ، شرح حالات و صنايع قصيده و قطعه و رباعى نگفته كه يكى مصرع آن تاريخ باشد تا به آن‌چه رسد كه هر چهار مصرع تاريخ است ، و لهذا جهت بيّنهء اين دعوى آن رباعى در اين موضع بر زبان قلم جارى گشت : رباعيّه « آورد بما رفيعى از طبع نزار » * « پنجاه و سه مصرع ، همه نازان چو نگار » « هرچند كنى حساب باشد همه را » * « اعداد ، موافق و برابر همه « 2 » بار » « 3 » و ديگر از اشعار خياليه اين قدوهء ارباب سخن ، قصيده‌اى است كه خرد خرده‌دان در آن حيران است و فهم تيزهوش در آن سرگردان ، چه در تنظيم آن قصيده فكرى به غايت عميق فرموده و التزام نموده كه هريك از مصراع آن متضمّن دو تاريخ باشد و نيز به صنعت توشيح ، مصرعى از حروف موشّحهء آن به هم مىرسد كه آن نيز همچو ابيات قصيده مشتمل بر دو تاريخ است و باوجوداين صنايع ، در الفاظ و معانى هيچ يك از اين دو قصيده اصلا و قطعا خللى و قصورى واقع نيست ، و همچنين جهت بيان اين قصيده رباعى در سلك نظم كشيده كه به طريق رباعى سابق مصراعش نيز متضمّن تاريخ است و موشّح به اسم احمد و آن رباعى اين است :

--> ( 1 ) . منظور خان احمد پسر معصوم بيگ صفوى است . ( 2 ) . در نسخهء اساس « هر » آمده بود . امّا چون با ماده تاريخ مصرعهاى ديگر همخوانى نداشت به تصحيح قياسى واژهء « همه » جايگزين شد . ( 3 ) . هريك از چهار مصرع به سال 976 ه . ق اشاره دارد .