مير تقي الدين كاشاني
مقدمه 24
خلاصة الأشعار و زبدة الأفكار ( بخش كاشان ) ( فارسي )
بسيارى را ايجاب مىكرد ، ولى تا آنجا كه امكان داشت از پر كردن سقطات و تصحيح غلطهاى كتابتى خوددارى نشد و هرجا تصحيح يا خواندن ميّسر نبود و يا كلمه يا عبارت سخيف در متن بود ، نقطهچين را به جاى آن گذاشتيم . در اين تذكره از هر شاعرى بيتهاى فراوان آورده شده كه بعضى از آنان ديوانشان به چاپ رسيده و برخى ديگر يا ديوانى نداشته يا داشتهاند و به طبع نيانجاميده است . در مورد آنان كه ديوانشان چاپ شده يا پارهاى از اشعارشان در جايى جداگانه نقل گرديده ، پس از ذكر شرح حال ، اشعارى نياورده ، به ديوان مطبوع ، ارجاع دادهايم كه بيش از يك مورد دربارهء محتشم كاشانى نيست ، ولى از ديگران اشعارى را كه تذكرهنويس آورده نقل كردهايم مگر بهطور استثنا ، قطعهاى دو سه بيتى سخيف و يا هجو بوده كه ممكن است از قلم افتاده باشد . شيوهء نگارش و انشاى تقى الدين در اين تذكره ، همان شيوهء معمول دوران او است كه به عبارتپردازيهاى فضلنمايانه ، همراه پارهاى از واژههاى دشوار و مغلق پرداخته ولى مطلبها فصيح و قابل فهم و خوشايند نوشته شده است و براى كسى كه زبان فارسى را خوب فراگرفته باشد ، مشكل به نظر نمىرسد . تقى الدين چون به گويندگى - واعظى - هم اشتغال داشته ، در نگارش مطالب ، درازنويس است و هم در بعضى از موارد به اندرزگويى مىپردازد و در ضمن شرح حال شاعرى ، از صفتى به خوبى و از خصلتى به بدى ياد مىكند ، و گاه دربارهء وى تناقضگويى در توصيف به نظر مىآيد . تذكرهنويس مذكور در نقل اشعار شاعران به قصيده و غزل و رباعى و ترجيعبند و تركيببند بسنده كرده و از آوردن مثنويات چشم پوشيده است . نگارندهء اين تذكره در ضمن عبارتهاى كتاب ، اصطلاحات و تركيباتى را كه معمول آن زمان بوده به كار گرفته و يا به سليقه خود پارهاى از آنها را بر ساخته است كه ما در اينجا به آوردن چند نمونه اكتفا مىكنيم : كارگزار - موزونيت - موزونان - لوند - اطوار - كلالتگاه - كربتسرا - قبل كردن - قباحت فهمى - لاهوتيت - طالب علمى - دماغ خشكى - ستم ظريفان - گرگ يراق - طور محبت - عطّريت - كدخدايى ( دامادى ) - چركنت و غيره . تقى الدين در ذكر شرح حال اكثر شاعران از تعلق خاطر آنان به معشوقى ياد مىكند كه