ياقوت الحموي ( مترجم : آيتى )
621
معجم الأدباء ( فارسي )
در ماه ذوالقعدهء سال 410 جهان را بدرود گفت . او را برادرى است به نام ابو الحسين محمد كه پيش از او در سال 400 وفات يافته . از اوست [ 1 ] : امّا هواك فزائد * و الصبر عنك ففى انتقاص قلبى رهين فى يديك * فهل لقلبى من خلاص . 596 - صالح بن اسحاق [ 2 ] ابو عمر جرمى از موالى جرم بن زبّان بود و جرم از قبايل يمن بود و گويند كه او از موالى بجيلة بن انمار بود . عالم به عربيت و لغت و فقيهى پرهيزگار . اصل او از بصره بود . به بغداد آمد و از يونس بن حبيب ادب آموخت . و نيز از ابو الحسن سعيد بن مسعدهء اخفش و كتاب سيبويه را نزد او خواند . لغت را از ابو زيد انصارى و ابو عبيده و اصمعى فرا گرفت . با ابو عثمان مازنى دوستى داشت . مبرّد و مازنى هر دو از او كسب علم كردند . با فرّاء مناظره كرد . در زمان او ادب عرب به او منتهى مىشد . كتابهاى بسيارى تصنيف كرده از آن جمله است : المختصره در علم نحو . گويند هر بابى را كه به پايان مىبرد دو ركعت نماز مىخواند و از خدا مىخواست كه كتابش نافع باشد و نيز او راست كتاب الابنيه و كتاب العروض و كتاب التثنية و الجمع و كتاب السير و كتاب القوافى و كتاب الفرخ . صالح بن اسحاق در سال 225 در گذشت در ايام معتصم . وفات او در شهر اصفهان اتفاق افتاد .
--> [ 1 ] حاصل معنى : عشق تو روى به زيادت دارد و شكيبايى من روى به نقصان . قلب من در دست تو اسير است . آيا قلب مرا رهايى هست ؟ [ 2 ] الفهرست : 62 ، مراتب النحويين : 122 ، الجرح و التعديل 4 : 394 ، طبقات الزبيدى : 46 ، اخبار النحويين البصريين : 39 ، نور القبس : 214 ، ابى المحاسن : 72 ، تاريخ بغداد 9 : 313 ، الانساب و اللباب ( الجرمى ) ، اخبار اصفهان 1 : 346 ، نزهة الالباء : 143 ، انباه الرواة 2 : 80 ، ابن خلكان 2 : 438 ، عبر الذهبى 1 : 394 ، سير الذهبى 10 : 561 ، الوافى 16 : 246 ، مرآة الجنان 2 : 90 ، البلغه : 96 ، طبقات ابن الجزرى 1 : 332 ، بغية الوعاة 2 : 8 ، الشذرات 2 : 57 ، روضات الجنّات 4 : 133 ، المختصر .