الف 1 - آدم بن احمد بن اسد هروى [ 1 ] ابو سعد ، نحوى و لغت‌شناس و در مناظره قوى دست بود . حافظ ابو سعد سمعانى از او ياد كرده و گفته است كه آدم بن احمد از مردم هرات بود كه در بلخ سكونت گزيد . مردى بود اديب و فاضل و عالم به اصول لغت و صاحب انديشه‌اى صائب و سيرتى نيكو . در سال 520 هجرى از راه حج به بغداد آمد و در بيست و پنجم شوال سال 536 هجرى در گذشت . در بغداد دانش‌پژوهان گردش را گرفتند تا از او حديث و ادب فرا گيرند ، ميان او و شيخ ابو منصور موهوب بن احمد بن خضر جواليقى [ 2 ] بر سر مسأله‌اى كه در آن اختلاف داشتند مناظره افتاد . هروى او را گفت كه جواليقى نسبت به جمع است و اين درست نيست . جواليقى گفت : آن چه هروى مىگويد گونه‌اى مغالطه است زيرا لفظ جمع هنگامى كه نام چيزى باشد بر آن ياء نسبت توان افزود مانند مداينى و معافرى و انمارى و امثال آن . رشيد وطواط محمد بن عبد الجليل [ 3 ] ، دبير انشاى خوارزمشاه از شاگردان ابو سعد آدم بن احمد هروى بود . رشيد از بلخ به خوارزم رفت و در آن جا چند ماه در خدمت خوارزمشاه [ 4 ] اقامت گزيد . وطواط با شيخ ابو سعد مكاتبه داشت و او را گرامى مىداشت .

--> [ 1 ] در بغية الوعاة في ذكر طبقات النحاة شرح حال هروى آمده است ، در نسخهء دار الكتب الملكية ، ص 176 . ياقوت از كتاب ديگر سمعانى غير از الانساب نقل مىكند ، صفدى نيز اين ترجمه را در الوافى 5 : 293 آورده است و بنگريد به : بغية الوعاة 1 : 404 و نيز انباه 1 : 236 . [ 2 ] شرح حال او در شمارهء 1172 آمده است . [ 3 ] شرح حال رشيد وطواط در شمارهء 1110 خواهد آمد . [ 4 ] محتمل است سلطان شاه ابو القاسم محمود بن ايل ارسلان باشد ، كه در سال 568 به سلطنت رسيد ، وطواط