ياقوت الحموي ( مترجم : آيتى )
23
معجم الأدباء ( فارسي )
فصل دوم در فضيلت علم اخبار ابو الحسن على بن حسين گويد : گفتهاند كه اگر علما خاطر خود به اخبار و نوشتن آثار نمىگماشتند ، ابتداى علم باطل مىماند و انتهايش تباه مىگرديد زيرا هر علمى از اخبار بيرون مىآيد و هر حكمتى از آن استنباط شود و فصاحت از آن دريافته آيد . اصحاب قياس بر آن بنيان مىكنند و اهل مقالات بدان احتجاج مىورزند و معرفت مردم از آن به دست آيد و امثال حكما در آن يافته گردد و مكارم معالى اخلاق از آن اقتباس شود و آداب سياست ملك و حزم و دورانديشى از آن خاسته گردد . هر ناشناختهاى بدان شناخته شود و هر چيز شگفتآورى بدان دانسته گردد . علمى است كه از شنيدن آن هم عالم را بهرهمندى است و هم جاهل را ، احمق از آن لذت برد و خردمند بدان انس يابد ، خاص و عام بدان گرايش يابند و عرب و عجم به روايت كردن آن تمايل جويند و حكما گفتهاند كه كتاب بهترين همنشين است و اندوختهء بدائه آن تو را به شوق مىآورد . و نوا در آن تو را مىخنداند . اول و آخر و ناقص و كامل و غايب و حاضر را در نزد تو گردمىآورد . مردهاى است كه از مردگان حرف مىزند و از زندگان حكايت مىكند ، مونس توست كه به نشاط و كوشش تو به نشاط كوشش مىآيد و با خوابيدن تو به خواب مىرود و جز به ميل و هواى تو سخن نمىگويد . هيچ همسايه و مصاحبى منصفتر از او نيابى و هيچ رفيقى فرمانبردارتر از او نبينى و هيچ معلمى خاضعتر از او به دست نياورى . نه نافعتر از او يا بى و نه نيكخوىتر از او و نه كمهزينهتر . چون در آن بنگرى تمتع تو افزون شود و طبع تو