متصف مىسازد كه به آثار خود دلبسته بود و كسى را اجازه نمىداد كه از كتابهايش نسخه بردارد . مىگفت آن چه در اين كتابها گرد آمده حاصل رنج فراوان اوست كه براى گرد آوردن آنها سفرها كرده و بر در سراى اين و آن رفته و سخن پرسيده ، پس تا زمانى كه كتاب به بياض نرفته و مهذب و پالوده نشده به كس اجازهء نگريستن در آن را نخواهد داد . مردم در قفايش عيب مىگرفتند كه آن كتابها چيزى جز تصنيف برده‌اى رومى نيست . عمدهء تأليفات ياقوت در تاريخ و جغرافياست . او را در نحو و ديگر فنون ادب نيز آثارى است كه چندان مورد توجه نيستند . آثار تاريخى او عبارتند از : المبدأ و المآل كه ابن شعار در قلائد الجمان و ابن خلكان در وفيات الاعيان و ذهبى در تاريخ الاسلام و سير اعلام النبلاء و ابن عماد در شذرات الذهب و حاجى خليفه در كشف الظنون از آن نام برده‌اند . ياقوت در معجم الادباى خود ذكر اين كتاب آورده است . در جايى فقط به التاريخ بسنده كرده و در جايى ديگر آن را المبدأ في التاريخ ناميده است . و ديگر كتاب الدّول است كه ابن شعار و ابن خلكان و ذهبى و ابن عماد و حاجى خليفه بدان اشارت كرده‌اند . گويا با كتاب پيشين فرقش در اين بوده كه آن برحسب سالها مرتب شده و اين برحسب دولتها . كتاب المبدأ و المآل را ابن نجار كتاب السّنين ناميده است . ياقوت را دو گونه كتاب است يكى كتابهايى كه ترتيب آنها برحسب حروف الفباست چون معجم البلدان و المشترك وضعا و المفترق صقعا و اخبار الشعراء و معجم الادباء . ديگر كتابهايى كه بر اين سياق نيستند . مؤلفات او در نحو عبارتند از مجموع كلام ابى على الفارسى كه ابن شعار و ابن خلكان و ابن عماد از آن ياد كرده‌اند ولى ما را بدان دسترسى نبوده است و ديگر كتاب الابنيه كه ابن شعار نام آن آورده شايد كتاب الابنيه في اللّغه باشد . نيز كتاب اوزان الاسماء و الافعال . قفطى از اين كتاب ياد كرده است . ديگر كتاب الرّدّ على ابن جنّى عند كلامه في الهمزة و الألف من سرّ الصناعة . اين كتاب را نيز قفطى ياد كرده . ياقوت برخى كتابهاى مفصل را مختصر كرده ، از اين قرار : مختارات كتاب الاغانى . اين كتاب گزيده‌اى است از الاغانى ، تأليف ابو الفرج اصفهانى . ياقوت بر كتاب الاغانى سخت اهتمام مىورزيده ، و آن را فراوان ستوده است و گويد كه خود نسخه‌اى از آن را در ده مجلد نوشته است . وى مطالبى از آن را در