صاعد الأندلسي
94
التعريف بطبقات الأمم
18 . الفقعسي ، جذيمة بن الأشيم ، از اين شاعر قاضى صاعد شعر نقل كرده ومحتمل است كه ديوان وى را در اختيار داشته است . 19 . كلبى ، هشام بن محمّد ، از قول وى ، قاضى صاعد در زمينهء تاريخ أديان قوم عرب ، مطالبى نقل كرده ، ولى مأخذ مشخصى را نام نبرده ؛ امّا به قراين مىتوان احتمال داد كه مطالب را از كتاب الأصنام أو برگرفته باشد . 20 . كندى ، أبو يوسف يعقوب بن إسحاق ، الرسائل . 21 . المثقّب العبدي ، از اين شاعر نيز قاضى صاعد شعر نقل كرده واحتمال مىرود كه ديوان وى را در اختيار داشته است . 22 . المرجيطى ، أبو القاسم مسلمة بن أحمد ، شرح زيج محمّد بن موسى الخوارزمي . 23 . مسعودى ، أبو الحسن علي بن الحسين ، قاضى صاعد در چند مورد ، مطالبى از قول وى نقل كرده ، امّا مأخذ خاصّى را نام نبرده است ، ولى مىتوان محتمل دانست كه از كتابهاى : التنبيه والإشراف ؛ مروج الذهب ومخصوصا از كتاب مفصّل وناپيداى أو به نام أخبار الزمان ، آنها را نقل كرده باشد . 24 . الوصيفى / الوصفي [ ظ : المسبّحى ] ، كتاب المؤلّف في أخبار مصر . در مورد نام اين شخصيت أخير كه قاضى صاعد از وى به شكل يك شخصيت كاملا شناخته شده ، ياد كرده ، بايستى در نسخههايى كه اكنون در دست داريم ، تصحيف وتحريف رخ داده باشد وبهنظر مىرسد كه در نسخهء اصلى اين نام المسبّحى بوده است كه هم شناخته شده بوده وهم از بزرگان دربار الحاكم بأمر اللّه فاطمى در مصر وهم كتابي به همين نام : المؤلّف في أخبار مصر دارد كه قسمتهاى پيدا شدهء آن به چاپ رسيده است . علاوة بر اين مآخذ كه قاضى صاعد از آنها نام برده وبه استفادهء از آنها ، خود تصريح كرده است ، در كتاب التعريف بطبقات الأمم با انبوهى كتاب از آثار مختلف ملل وأقوام گوناگون جهان روبرو هستيم كه قاضى صاعد از آنها نام برده ودربارهء برخى از آنها توضيح داده ، يا به معرّفى آنها پرداخته ويا آنها را به اصطلاح كتابشناسى ونقد كرده واين نقّادى در مورد آنها چنان دقيق وباريكبينانه است كه أصولا محال بهنظر مىرسد كه