آنها را در اختيار نداشته باشد وبدين لحاظ به‌نظر مىرسد كه وى در كنار رصدخانهء معتبر ومجهّز خود در طليطله كه قبلا دربارهء آن گفتگو كرديم ، بايستى به‌طور مسلّم يك كتابخانهء تحقيقاتى مجهّز ومعتبر نيز ، مملوّ از كتب واسناد علمي ملّتهاى جهان تا آن زمان ، فرآهم آورده باشد كه در تأليف التعريف بطبقات الأمم وكتابهاى ديگرش هم ، از همانها استفاده مىكرده است . اگر براي قاضى صاعد به وجود چنان كتابخانه‌اى كه عرفا هم در ميان دانشمندان اسلامى بسيار شايع ومتداول بوده است ، اعتراف كنيم ، در آن صورت مىتوان احتمال داد كه رده‌بندى وفهرست‌نويسى آن همه ، برپايهء همان نظامى استوار بوده است كه امروزه مىتوانيم طرح آن را از روى سامان كتاب التعريف بطبقات الأمم استخراج كنيم ، يعنى ، نظامى مبتنى بر أصول كتاب‌شناسى أقوام وملل جهان كه مىتواند يك كتاب‌شناسى بين المللى محسوب شود وقطعا روشى بسيار كارا ومفيد وجامع بوده است وامروزه نيز براي آنان كه به عللى نظام رده‌بندى كنگره « 1 » ودهگانى « 2 » و . . . را نمىپسندند ، شايد بتواند سودمند باشد . در اين زمينه البتة ، تحقيقى مستقلّ بايد صورت بگيرد . معرّفى نسخه‌هاى خطّى ، چاپها وترجمه‌هاى التعريف بطبقات الأمم الف - نسخه‌هاى خطّى امروزه از كتاب التعريف بطبقات الأمم قاضى صاعد در كتابخانه‌هاى شرق وغرب نسخه‌هاى خطّى متعددّى موجود است ، بدين ترتيب : 1 . نسخهء خطّى موجود در كتابخانهء احمد طلعت ( د : 1928 م ) در استانبول كه نسخه‌اى خوب است وسال كتابت آن 978 ق وكاتبش عالم معروف ، إبراهيم المبلّط است كه برخى از واژه‌هاى مشكل را حركت‌گذارى نيز كرده است . 50 برگه دارد ؛ با

--> ( 1 ) . C . L ( 2 ) . yeweD