حرّانى وجنديشاپورى سدهء سوم هجرى / نهم ميلادي را به عنوان نمايندگان آن فرهنگ در نهضت ترجمه وانتقال علوم از ايشان به جهان اسلام ، برمىشمارد وبه‌طور مستقيم شرح أحوال بزرگ مترجمان ، فيلسوفان وپزشكان صابئى ونسطورى عصر هارون ( د : 193 ق / 809 م ) ومأمون ( د : 218 ق / 833 م ) را از روى الفهرست ابن النديم ( د : 438 ق / 1047 م ) وترجمه‌ها وآثار حنين بن إسحاق ( د : 260 ق / 873 م ) وكتاب المذاكرات أبو معشر بلخى نقل كرده است . قاضى صاعد بعد از روميان ، نوبت را به ملّت مصر داده وايشان را ششمين ملّت و « . . . صاحبان مملكتي عظيم وعزّتى قديم در روزگاران گذشته وزمانهاى پيشين » شمرده است . شناخت قاضى صاعد در پيرامون مصر باستانى وسير علوم در آن سرزمين پر از شگفتى ، تا حدودي سطحى به‌نظر مىرسد . دانشمندان اسكندريه را به شكلى بسيار فشرده مطرح كرده ودر گزارشهاى اسكندرانى مربوط به هرمس ودانايان ديگر مصرى تشكيك وارد ساخته است . به‌نظر مىرسد كه قاضى صاعد در اين سرزمين با ملّتى كهن روبرو شده كه تا حدود زيادى ، وضعيتش پيچيده است وأو در هنگام وصف اين سرزمين باستانى بسيار تلاش مىكند ، تا به يك تبيين علمي براي توضيح نيروى خارق العاده‌اى كه آن ملّت را پيش برده ، پيدا كند ، همان نيرويى كه وى آن را موجب امتياز ملّت باستانى مصر نيز ، دانسته است . قاضى صاعد در زمينهء عقايد دانشمندان مصر باستانى مطالبى را از كتاب المؤلّف في أخبار مصر تأليف الوصيفى / الوصفي نقل كرده است وبه‌نظر مىرسد كه اين عنوان در نسخه‌هاى موجود در كتاب التعريف بطبقات الأمم تحريف شدهء « المسبّحى » در نسخهء اصلى ، بوده باشد . عزّ الملك المسبّحى ( 367 - 442 ق / 977 - 1029 م ) مورّخ ، دانشمند وفرهيخته‌اى بوده است ، از تبارى حرّانى كه در مصر تولّد يافته ودر همان جا در گذشته