صاعد الأندلسي

58

التعريف بطبقات الأمم

شده عينا ، كلمه به كلمه در التعريف بطبقات الأمم موجودند . با توجّه به اين دلايل ، درمىيابيم كه به‌طور قطع ، نامهاى مختلف : أخبار الحكماء ، صوان الحكم في طبقات الحكماء ، طبقات الأطبّاء وطبقات الحكماء ، همه نامهاى ديگرى هستند كه در اين منابع بر همين كتاب التعريف بطبقات الأمم قاضى صاعد اطلاق شده است ودر اين امر جاى هيچ‌گونه شكّى نيست . همچنين در مورد عناوين : تاريخ الحكماء ، تاريخ صاعد ، تاريخ صوان الحكمة نيز به نظر مىرسد كه محتملا ، امر از همين قرار بوده باشد ؛ وليكن به علّت اينكه نمونه‌هاى نقل شده‌اى از آنها در دست نداريم ، داورى قطعي امكان‌پذير نيست . التعريف بطبقات الأمم تنها اثر پيدا شدهء قاضى صاعد صحّت انتساب ونامهاى مختلف در حال حاضر تنها كتاب پيدا شدهء قاضى صاعد همين كتاب التعريف بطبقات الأمم است كه در صحّت انتساب آن به وى ، جاى هيچ شكّى نيست ؛ زيرا در متن خود كتاب ، در نه مورد در همهء نسخه‌ها نام وى آمده است ، بدين ترتيب : نخست در آغاز كتاب به صورت : « قال القاضي أبو القاسم صاعد بن أحمد بن صاعد » وسپس هشت مورد ديگر در خلال كتاب به شكل : « قال صاعد » . علاوة بر اين ، مورّخان بزرگ علم در جهان اسلام ، يعنى ، قفطى ( د : 646 ق / 1054 م ، ابن أبي اصيبعه ( د : 668 ق / 1076 م ) ، ابن العبري ( د : 685 ق / 1092 م ) وديگران كه عموما از مطالب آن نقل كرده‌اند ، كتاب را از قاضى صاعد اندلسى دانسته‌اند وبنابراين در اينكه كتاب التعريف بطبقات الأمم تأليف شخص قاضى صاعد است ، جاى هيچ‌گونه شكّى نيست ؛ امّا در باب نام كتاب اختلاف زيادى وجود دارد كه به‌نظر مىرسد ، از عدم نامگذارى صريح خود قاضى صاعد بر اين كتاب ، نشأت گرفته است ؛ زيرا خود أو به‌طور اشارى وبا توجّه به موضوع وهدف ، از كتاب خود ياد كرده است ؛