صاعد الأندلسي
37
التعريف بطبقات الأمم
عنوان كتاب مفهوم « شناسايى لغزش رصدگران » را گنجانيده وهم بدين موضوع تصريح كرده است كه در متن كتاب هم موارد غلطى را كه خوارزمي در كتاب خود در محاسبات نجومى مرتكب شده ، نشان داده وبر أو خردهگيرى كرده است واين كارى است كه مجريطى با اينكه پيشواى رياضيدانان وعالمان نجوم اسپانيا در عصر خويش بوده ، نكرده وحتّى ندانسته وبىتوجّه از همان اشتباهها تبعيت كرده است . « 1 » كتاب إصلاح حركات النجوم قاضى صاعد ، همانطور كه خود أو در اين سه موضع ، بصراحت گفته است ونيز همچنان كه از عنوان كتاب برمىآيد ، بىگفتگو كتاب بسيار مهمّى در تاريخ علم نجوم بوده است كه علاوة بر آن ، مشتمل بر موضوعهاى جالبى در نقد وبررسى نظريههاى نجومى ورصدگريهاى منجّمان پيشين وتصحيح لغزشهاى ايشان بوده است . سارتون در ضمن شرححال قاضى صاعد « 2 » ، آنجا كه گفته است : « رسالهاى در نجوم نوشت » ، منظورش همين كتاب قاضى صاعد مىباشد . ما بعدا دربارهء كتابشناسى اين اثر گرانبها بحث خواهيم كرد . سارتون سپس افزوده است : أو راصد بزرگى بود ، رصدهايى كه به وسيلهء أو وراصدان مسلمان ويهودي ديگرى كه با وى كار مىكردند ، صورت گرفت ، براي زرقالى هنگام تأليف زيج جديدش بسيار مفيد واقع شد . « 3 » بعد از سخنان خود قاضى صاعد كه بدانها پرداختيم ، قديمترين مأخذى كه از اشتغال نجومى وى بيان روشنى ارائه داده واز سهم عمدهء مالي ونقش علمي أو در ايجاد رصدخانه وتأليف زيجها وجداول نجومى طليطله ، پرده برداشته ، يك منبع يهودي است كه البتة مانند بسيارى از منابع مشابه ديگر ، تاكنون مورد بىتوجّهى بوده است . « 4 »
--> ( 1 ) . همانجا . ( 2 ) . 1 / 890 . ( 3 ) . همانجا . ( 4 ) . پلسنر ، 236 .