جهانى علوم خود ويا كتاب التعريف بطبقات الأمم بپردازد ، يك تاريخ عمومى جهان مبتنى بر أصول ومباني قوم‌شناسى « 1 » كه خود آنها را ابداع كرده ، نوشته است . « 2 » امروزه قوم‌شناسى را شاخه‌اى از دانش فراگيرترى مىدانند كه مردم‌شناسى ويا انسان‌شناسى « 3 » نام دارد . « 4 » چنان‌كه گفته شد ، قاضى صاعد در ضمن كتاب التعريف بطبقات الأمم يك فشرده‌اى از تاريخ عالم را برمبناى همان أصول مردم‌شناسى خود ارائه داده ونخست ملتّها را در دو طبقهء كلّى جا داده است : اوّل ، ملّتهايى كه نسبت به علوم توجّه كرده‌اند ودوم ، ملّتهايى كه نسبت به علوم عطف توجّه نكرده‌اند . آن‌گاه نخستين طبقه را مركّب از هشت ملّت : ايرانيان ، هنديان ، كلدانيان ، يونانيان ، روميان ، مصريان ، عبرانيان ، قوم عرب ومسلمانان واندلسيان دانسته است . طبقهء دوم در نظر وى عبارت‌اند از : چين ، يأجوج ومأجوج ، ترك ، برطاس ، سرير ، خزر ، آلان ، صقلبيان ، بلغار ، روس ، برگها وبربرها وگونه‌هاى سياهان وحبشيان ونوبيان وزنگيان و . . . قاضى صاعد در اين كتاب ، تاريخ ، دانش ، سيرت وزندگى اجتماعي امّتهاى گوناگون را تشريح ويك علم كلّى مردم‌شناسى را ابداع كرده كه در آن نهادهاى هر جامعه به قواى ذهني گوناگون بشر نسبت داده شده است . أو پرورش علوم را كه تجلّيات نفس عاقله هستند ، يك مرحلهء قاطع در تاريخ بشر مىداند واز اين‌رو بوده كه جوامع را به دو طبقهء كلّى متمّدن ووحشى تقسيم كرده است . « 5 » علاوه‌بر اين جنبه ، كتاب قاضى صاعد را از لحاظ اينكه تاريخ علوم را به صورتي عمومى به تصوير مىكشاند ودر اين كار به حقيقت ثابت‌نظر مىدوزد نيز مهمّ وخود وى

--> ( 1 ) . ygolonhtE ( 2 ) . نك : زيدان ، طبقات الأمم ، 4 - 5 . ( 3 ) . ygoloporhtnA ( 4 ) . زيدان ، همان جا . ( 5 ) . مهدى ، 185 ؛ زيدان ، طبقات الأمم ، 4 ؛ آلدوميه لي ، 361 .