را يك مبدع به شمار آورده‌اند . « 1 » البتة وى در اين زمينه ، يعنى ، تاريخ علوم يك پيشگام بزرگ داشته است كه از منابع فكرى قاضى صاعد نيز هست . ابن نديم مؤلّف كتاب الفهرست همان شخصيت پيشگام جامع مىباشد كه اگر نمىبود ، در آن صورت مىتوانستيم قاضى صاعد را در اين زمينه نيز بنيانگذار به شمار آوريم . البتة كتاب قاضى صاعد نيز ، مانند الفهرست ابن نديم علاوة بر تاريخ علوم از بعدهاى ديگرى ، مثل طبقه‌بندى علوم وكتب وكتاب‌شناسى وفهرست‌نويسى نيز در خور توجّه مىباشد ، يعنى مىتواند در موضوعهايى همچون رده‌بندى ، كتاب‌شناسى ، فهرست‌نويسى وديگر علوم وفنون كتابدارى به عنوان يك طرح جامع وممتاز جهانى به شمار آيد . بدين لحاظها ، از همان زمان تأليف ، اثر ارزندهء قاضى صاعد در شرق وغرب جهان اسلام به‌طور يكنواخت انتشار يافت . از همان ابتدأ در خود اندلس يكى از شاگردان قاضى صاعد موسوم به أبو بكر عبد الباقي بن محمّد ملقّب به ابن بريّال انصارى حجّارى ، كتاب التعريف بطبقات الأمم أستاذ خود را در شرحي با سبكى ويژه وأدبي مورد تفسير وتوضيح قرار داده ، بدان رونقى خاصّ بخشيد « 2 » وسپس به همّت دو تن از شاگردان ابن بريّال به نامهاى أبو محمد عبد الحق بن عطيّه ( د : 542 ق / 1147 م ) وقاضى ابن أبي عامر بن شرويه ( د : 543 ق / 1148 م ) مدرسه‌اى ويژه در تاريخ‌نگارى در اندلس يا اسپانياى اسلامى پديد آمد . « 3 » بعد از آن ، از ميان شاگردان ايشان ابن بشكوال ( د : 578 ق / 1183 م ) وضبّى ( د : 599 ق / 1203 م ) پديد آمدند كه در آثار خود ، رهنمودهاى قاضى صاعد وراه أو را دنبال كردند وآن‌گاه نوبت به ابن ابّار ( د : 658 ق / 1260 م ) رسيد واينان همگى هم از كتاب قاضى صاعد سرمشق گرفتند وهم از آن در آثار خويش مطالبى نقل كردند كه البتة گاهى مأخذ خود را ذكر مىكردند وگاهى نيز بدون ذكر مأخذ به نقل مطلب

--> ( 1 ) . آلدوميه لي ، همان جا . ( 2 ) . ابن ابّار ، 1 / 366 ؛ مقرى ، 1 / 905 . ( 3 ) . ابن ابّار ، 1 / 66 ؛ بوعلوان ، 29 - 30 ؛ بلاشر ، « يك مأخذ . . . » ، 361 - 357 / lllV .