دانسته‌اند . « 1 » به‌طور كلّى قاضى صاعد تمامى اين رشته‌هاى علمي بخصوص رياضيات را كه بىگفتگو در آن علّامهء بزرگ روزگار خويش بوده ، در جامع شهر طليطله براي انبوه شاگردان خويش كه از شهرهاى مختلف به منظور استفاده از محضر وى بدانجا مىشتافته‌اند ، تدريس مىكرده است . « 2 » تأسيس قوم‌شناسى ومردم‌شناسى وروشهاى ويژه در تاريخنگارى ملّتها هرودوت « 3 » معروف به عنوان پدر تاريخ ، در سدهء پنجم پيش از ميلاد ، قديمترين موّرخى است كه در آثار خود به وصف برخى از أقوام ، از جمله : ايرانيان ، مصريان ، يونانيان ومعاصران ايشان پرداخته است . « 4 » مسلمانان پس از آشنايى با علوم ترجمه شدهء از زبانهاى ديگر ، بخصوص از زبان يوناني ، مثل جغرافيا وحكمت طبيعي ونيز پس از گسترش يافتن دامنهء امپراتورى اسلام كه مسافرت وبازرگانى را تسهيل كرد ، به شناخت أفكار ورسوم أقوام ديگر وبه مطالعهء تطبيقي آنها علاقه‌مند شدند . « 5 » برخى مثل ابن فضلان در گزارش سفر خود به قلمرو صقلابيان در أوايل سده چهارم هجرى / نهم ميلادي ، قوم بلغار وعادتهاى ايشان را وصف كردند وبرخى ديگر ، مانند : بزرگ پسر شهريار در كتاب عجائب الهند ومقدسي در أحسن التقاسيم به وصف بسيارى از أقوام از لحاظ محل سكونت وآداب ورسوم پرداختند « 6 » والبتة تا اينجا كار وصف أقوام يا با گزارش سفر توأم بود ويا با تأليف در جغرافيا كه در ضمن هريك به وصف عادتهاى أقوام نيز مىپرداختند ؛ امّا كم‌كم برخى از مؤلفّان در كتب أدب ، تاريخ وسياست خود نيز ، فصل يا فصولى بدين امر اختصاص

--> ( 1 ) . عنان ، تعليقات بر كتاب الإحاطة ، 1 / 101 . ( 2 ) . عنان ، دول الطوائف ، 2 / 104 . ( 3 ) . sutodoreH . ( 4 ) . زيدان ، طبقات الأمم ، 3 . ( 5 ) . مهدى ، 183 ؛ رزنتال ، 117 ؛ 238 - 237 , S'I . E ( 6 ) . زيدان ، همان‌جا .