علوم وفنون زمان خويش درآمد « 1 » وبلكه در بيشتر زمينه‌هاى معرفت بشرى خود را به قلّهء فرازين ودرجهء نخستين ارتقا داد ؛ « 2 » تا آنجا كه به خاطر همين منزلت علمي ، با كوشش استادش قاضى أبو الوليد بن وقشى ، المأمون يحيى بن ذي النون أو را به مقام عالي قضاوت دربار خويش برگزيد « 3 » وقاضى صاعد كه در عموم كارهاى خود پژوهشگر بود ، در قضاوت نيز بر همين مبنا روشى ويژهء خود داشت . در زمينه‌هاى حقوقى با وجود يك گواه وسوگند ونيز با وجود گواهى بر خط حكم صادر مىكرد ودر تمام دوران اشتغالش به امر قضا كه تا پايان عمر در آن باقي بود ، روش قضاوتش همين بود . « 4 » بدين ترتيب ، قاضى صاعد با تلاش پيگير در راه كسب معرفت وجستجوى حقيقت شب‌وروز حركت كرد وتا به حدّى جدّيت از خود ابراز داشت كه بزودى به صورت مهمّترين شخصيت ، مخصوصا در ميان همهء تاريخنگاران اندلسى جلوه‌گر شد ؛ بخصوص از لحاظ اينكه طرح « تاريخ عمومى وجهانى علوم » را درافكند وعمده‌تر از همه اينكه أو در اين طرح نو بر حقيقت نظر داشت « 5 » ومزيد بر آن در زمينهء شناخت أقوام وملل جهان دست به تأليفى جامع زد ودر حقيقت دانش قوم‌شناسى ومردم‌شناسى را بنيان نهاد كه پس از اين از آن بحث خواهيم كرد . براين‌اساس ، زمينه‌هاى تخصّصى قاضى صاعد را مىتوان به‌طور خلاصه چنين برشمرد : در فقه به حدّى جلالت قدر يافت كه ابن مطاهر اندلسى از علما ومورّخان معاصر وى ، سرگذشت وشرح‌حال أو را در كتاب خود تاريخ فقهاى طليطله ذكر كرد كه قسمتى از آن را ابن بشكوال از وى نقل كرده است « 6 » وبرخى ديگر از بزرگ مورّخان معاصرش ، وى را به عنوان « شخصيت عظيم داراى منزلت علمي » وبرخى ديگر « فقيهى مشهور » شمرده‌اند . « 7 » همچنين برخى ديگر وى را در زمرهء بزرگ فقيهان حكيم با بزرگ حكيمان

--> ( 1 ) . ضبّى ، 311 ؛ زركلى ، 3 / 271 ؛ كحّاله ، 4 / 311 . ( 2 ) . بحر العلوم ، مقدمه . ( 3 ) . ابن بشكوال ، 1 / 232 . ( 4 ) . ابن بشكوال ، همان جا ؛ فرّوخ ، تاريخ الأدب ، 4 / 582 ؛ أرسلان ، 2 / 10 . ( 5 ) . آلدوميه لي ، 361 . ( 6 ) . ابن بشكوال ، 1 / 232 . ( 7 ) . ابن حيّان ، 5 / 278 ؛ ضبّى ، 311 .