عالم است ؛ بدين معنى كه نسبت علمي هم نظير حكم رحمت معدوم نيست ؛ وگرنه عالم بعلم قائم نخواهد بود وراحم نيز برحمت ، قيامي نخواهد داشت . پس آنگاه كسى را عالم مىناميم كه قائم بعلم ومنسوب بدان باشد ، ودر اينصورت ، حال است كه صاحب آنرا عالم خوانند ؛ وبقول عبد الغنىّ نابلسى شارح فصوص الحكم ابن عربى ، اين نسبتها در خارج ، عين همان أعيان خودند ، وحال اينكه از حيث تعقّل غير از آنها بوده وأموري جدا از أعيان خارجي ومتقوّم بعقل در مقام تعقّل ميباشند . ملّا عبد الرّحمان جامى از قول صوفيّه نقل ميكند كه آنان صفات حقّ را برحسب وجود ؛ عين ذات الهى وبلحاظ تعقّل غير از آن ميدانند ، وامّا در مورد صفات حالي بودن علم كه شيخ أكبر ابن عربى گفته است : « لأنّ الّذى قام به العلم ويسمّى عالما وهو الحال » باعتبار اقتضاى حكم است كه بأعيان خود تعلّق مىگيرد ؛ مانند حكم صفت در موصوف وچون علم وقدرت واراده هم صفاتى قائم به محلّ هستند ؛ عالم وقادر ومريد هم ، حالي را اقتضاء ميكنند كه صفات مزبور ، قائم بعين آنها باشند ، ودر واقع عالم داراى حالي است كه صفت علم را مقتضى بوده وعين خارجي أو هم متقوّم بحال يا صفت علمي أو شده باشد . در نتيجة عالم يعنى ذاتي موصوف بعلم ، ودر اينصورت اسم عالم نه عين ذات موصوف بعلم است ، زيرا ذات موصوف قائم بعلم ميباشد ، ونه عين علم است ؛ بدين معنى كه عين علم داراى خارجيّتى نيست ؛ وبطور كلّى هيچ حال يا صفتي وجود خارجي ندارد ، ودر اينجا - يعنى در جايى كه اسم عالم بر آن اطلاق ميشود - چيزى بجز علم وذاتي كه علم قائم بدان باشد ، وجود ندارد ، واتّصاف عين بعلم يا رحمت ، مانند اتّصاف ذات است بمعانى قائم بدان ، وكسيكه علم يا رحمت ، قائم بدو ميباشد ؛ بسبب اتّصاف بدين معنى كه همان علم يا رحمت است ، در محلّى حادث ميگردد كه آن محلّ يا عين وذات ؛ متّصف بعلم ورحمت بوده ونسبت ايندو بدو متحقّق است وبهمين ملاحظه عالم ناميده ميشود ، وراحم نيز مانند رحيم ، از همين قبيل است ، ورحمت الهى در حقيقت ويا در نفس الأمر نسبتي است صادر از راحم بمرحوم وراحم همان نسبت موجب حكم رحمت ميباشد كه از أو صادر شده وبمرحوم واقع گرديده است ؛ وبعبارت ديگر ، رحمت موجب راحم شدن صاحب خود بوده ، واگر نسبت رحمت را براحم يا رحيم دهند ؛ از قبيل إسناد عقلي يا مجازى بوده ؛ وراحم ؛ چيزى جز ذات داراى رحمت نيست ، زيرا موجب حكم رحمت بردارندهء رحمت ،