الآخرة ورحيمهما » زيرا عفو گناهان عاصى در دنيا وقبول توبهء أو نيز در حكومت اسم رحيم است ؛ ومدّ ميم رحمان در كتابت آن شرط بوده واشارتى به امتداد رحمت وجودي وسريانى وانتشارى حقتعالى بهر بسيط ومركّب ميباشد وچون الف رحمن در نوشتن محذوف است ، از حضرت رسول أكرم ( ص ) پرسيدند كه ألف رحمان چون شد ؟ ؛ در پاسخ فرمود : « سرقها الشّيطان » يعنى : شيطان وهم ، الف رحمانرا كه دلالت بر شهود وحدت در وجود دارد بسرقت برد ؛ ومراد از آن افاضهء وجود بر موجودات است كه نتيجهء رحمت رحمانيّه ميباشد ، ورحمان عبارت از رحمتي است كه مقتضى تفضّل واحسان بوده ؛ ومبدء آن از خداوند تعالى است ونهايت آن بوجود عيني موجودات تعلّق مىيابد ، وعلماى أهل يقين رحمت رحماني را موجب افاضهء وجود وكمالات آن بأعيان ممكنات دانند ولذا رحمت خداوندى در تحت حكومت اسم رحمان ؛ بر جميع موجودات وأعيان امكاني از ذرّهء هباء تا درّهء بيضاء تعلّق گرفته وبهر عين وموجود بمقتضاى حكمت وخواست ذاتي واستعداد وقابليّت آن متعلّق است ؛ ولذا ماهيّات كلّيه وأعيان ثابته كه صور معلومات حقّند ؛ بفيض رحماني حقّ از وجود علمي بوجود عيني وخارجي پديد آمده‌اند ودر اينصورت ميتوان بوسعت وشمول رحمت رحمانيّه بر رحمت رحيميّه پىبرده ودانست كه رحمان خاصّ وعام وفراگير ورحيم رحمتي خاصّ بوده وتنها در دنيا به توبه‌كاران ودر آخرت بمؤمنان تعلّق ميگيرد ، در صورتيكه رحمان ، هم بافاضهء وجود بجميع موجودات وهم برحمت امتنانى بر همهء مخلوقات متعلّق است . بنابراينكه : « الوجود خير كلّه والعدم شرّ كلّه » رحمت حقّ عبارت از ارادهء أو به رساندن خير است ، چه در معنى رحمانيّت وچه در رحيميّت ؛ واگر ارادهء خير نبود ، هيچ موجودى از عدم بوجود نمىآمد وبخير لازم در وجود نميرسيد ؛ وچون شرّ عبارت از عدم الخير است ، پس دفع شرّ يعنى ايجاد وايجاد عين خير بوده وبهمين دليل رحمت از صفات ذاتي حقّ است ؛ واز ميان معاني بيستگانهء آن ، سه معنى از مناسبت واهميّت بيشترى برخوردار ميباشد : يكى مغفرت كه با شمول رحمت رحيميّه مربوط است وكريمه : « لا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ » دليلي قرآني بر آنست ؛ ودوّمى عافيت وسلامت است كه با رحمت امتنانى حقّ وبظهور اسم رحمان ميباشد ، وآية : « هَلْ هُنَّ مُمْسِكاتُ رَحْمَتِهِ » بر آن دلالت دارد ؛ وسه ديگر معنى رزق رساندن اوست بمخلوق خود ، كه عين موهبت