غلامحسين رضانژاد

591

تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى

بوده وبا رحمت رحماني سازگار ميباشد ؛ وكريمهء : قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي مؤيّد آنست ولذا رزق رساندن حقّ بخلق خود ، از جنبهء عموم رحمت اوست وبه مؤمن وكافر وانسان وحيوان تعلّق دارد ؛ در صورتيكه رحمت رحيمى بيشتر بمعناى غفران وآمرزش است كه شمول آن مختصّ بگناهكاران وتوّابين ميباشد . بارى ، رحمان بمعنى « العاطف على خلقه بالرّزق » آمده ودر عاطفت برزق ، عدم قطع آن شرط است ؛ هرچند از ايمان ، بكفر گرايند ويا هميشه كافر وحتّى مشرك بوده باشند ؛ ودر رحيم بودن ، تكاليف ديني را بر انسان مؤمن سهل كرده وبا تمييز أمور أو از دشمنان بترحّم بر وى ميپردازد ؛ ودر تفسير بيشتر بايد دانستكه رزق هر مخلوقى از نبات تا انسان وفرشتگان كه رزقشان تسبيح وتقديس حقتعالى است ؛ عبارت از چيزى ميباشد كه قوام وجود وكمال لايق آن چيز بدان رزق بوده ؛ وجميع موجودات وعموم مخلوق خداوند تعالى در اين امر مشمول نعمت ورحمت رحماني هستند وكريمهء : أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ، ثُمَّ هَدى بنابراين ، اقتضاى رحمت رحماني قوام وجودي ودادن كمال لايق ودر شأن ومتناسب با هر مخلوقى است ، واين امر بوجود وايجاد أو تعلّق مىگيرد ؛ در صورتيكه رحمت رحيمى بمعناى توفيق در دين ودنيا بوده واختصاص بمؤمنان دارد ؛ واگر بكافران هم تعلّق بگيرد ؛ از حيث دعوت آنان به ايمان ودين الهى است ، وبطور كلّى رحمت رحيمى از جهت تخفيف در عبادات وطاعات ودفع مشقّات ورفق بمؤمنان ووفق با كفّار است ؛ ولذا رحمان اسم خاصّى است براي صفت عامّ ورحيم اسمى عامّ براي صفتي خاصّ بوده وبيشتر به آخرت تعلّق دارد ؛ در حاليكه رحمان هم بدنيا وهم به آخرت متعلّق ميباشد ، ودر روايت صحيح ومستند وارد است كه خداوند متعال داراى صد رحمت بوده ؛ تنها يكى از آنها در ميان جميع مخلوقات أو در دنيا تقسيم گرديده وبهمان يك رحمت بعطف ووفق وترحّم بر بندگان وآفريدگان خود مىپردازد ونود ونه قسمت ديگر آنرا براي نفس خود گذاشته تا عباد ومخلوق خويش را در قيامت برحمت رساند ؛ چنانكه در آيهء مباركه نازل است : « كَتَبَ رَبُّكُمْ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ » و « كَتَبَ عَلى نَفْسِهِ الرَّحْمَةَ ، لَيَجْمَعَنَّكُمْ إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ لا رَيْبَ فِيهِ » ونيز نجات عباد گمراه از ضلالت طبق آيهء واقعه در سورهء مريم : « قُلْ مَنْ كانَ فِي الضَّلالَةِ فَلْيَمْدُدْ لَهُ الرَّحْمنُ مَدًّا » بوسيلهء اسم الرّحمن ميباشد ، وبقول شاعر : ايكه عنوان نامهء كرمت * بندگان راست ، خطّ آزادى