غلامحسين رضانژاد
45
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى
بر استصحاب در مقام معارضه 26 - اجتهاد وتقليد وجواز آنها بعقيدهء علماء شيعه وأخباريون واقسام اجتهاد بمطلق وتجزّى ولزوم تقييد وارتكاز عقلي بودن رجوع جاهل در امرى مجهول بعالم 27 - تخطئه وتصويب ومعاني وشرايط هريك واينكه هردو مأجور بوده وبراي مصيب دو أجر وبراي مخطى اجرى واحد است كه همان اجر اجتهاد ميباشد . 11 - علم بأسباب نزول وقصص : چون آيات وكرائم فرقانى بتدريج وبمقتضاى هر حادثه ومشكلى ، براي رفع حاجات واشكالات نازل گرديده ؛ بر مفسّر آن لازم است كه أسباب نزول آيات را بداند ؛ وبرخى از علماء ، از اين سببهاى نزول ، بشأن نزول آيات تعبير كردهاند ؛ وبعض ديگر ميان شأن نزول وأسباب آن فرق نهاده ؛ وشأن نزول را اعمّ از أسباب آن دانسته وگفتهاند كه سبب نزول آيات ؛ عبارتست از حادثه يا پيشآمدهايى كه موجب نزول آية ورفع مشكل وتعيين تكليف در مورد خاصّى گرديده وبلافاصله پس از آن حادثه ، آيهاى در موضوع رفع اشكال برسول خدا ( ص ) وحى شده است ؛ در صورتيكه شأن نزول ، عبارت از هر امرى يا چيزى است كه آيهاى در مورد آن نازل شده وفرقى ندارد كه مورد مزبور شخصي باشد يا عمومى ومربوط بگذشته باشد يا حال ويا آينده ودر خصوص رفع اشكال حادثى باشد يا بجز آن از مسائل وموضوعات وموارد ديگر ، ولذا شأن نزول ، شامل أسباب نزول هم ميگردد وفرق بين ايندو نسبت عموم وخصوص بوده وشأن نزول عموميّت دارد وأسباب از وصف وجهت خاصّى برخوردارند ؛ ليكن علم بأسباب نزول وحتّى شأن نزول آيات ، بعلّت نداشتن مدارك وفقدان مآخذ ومنابع ، بسيار كم ومحدود بوده وسبب وشأن نزول جميع آيات وسور قرآني تاكنون براي هيچكس بنحوى جامع وكامل فرآهم نيامده است . امّا قصص قرآني طبق كريمهء : « فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ » و « نَحْنُ نَقُصُّ عَلَيْكَ أَحْسَنَ الْقَصَصِ بِما أَوْحَيْنا إِلَيْكَ هذَا الْقُرْآنَ وَإِنْ كُنْتَ مِنْ قَبْلِهِ لَمِنَ الْغافِلِينَ » براي تنبّه وتفكر ورفع غفلت وگرفتن عبرت از ماجراى زندگى وتاريخ أنبياء سلف ورسل وأقوام درگذشته وملل ونحل قديم بوده است كه خداوند متعال تذكّر آنها را بر پيامبر خود ومسلمانان لازم دانسته وبه بيان آنها گاهى به اجمال وگاه ديگر بتفصيل وحى كرده است ، ولذا مفسّر قرآن حكيم بايد در تواريخ أنبياء سلف وأقوام وملل گذشته ، احاطهء كافى