غلامحسين رضانژاد
30
تمهيد المبانى يا تفسير كبير بر سوره سبع المثانى
فصل دوّم در علوم لازمه ، براي تفسير وتأويل بدانگونه كه براي تفسير قرآن حكيم شرايطى مورد نظر است ، براي مفسّر آن نيز شرايطى علمي ومناسباتى روحي وعقلي منظور بوده وعلماء وأعاظم ، تفسير قرآنرا در شانزده علم منحصر كردهاند واين مفسّر نيز دو علم ديگر بدان درافزوده وجمعا بهجده علم رسيده است ، كه با توجّه واستفاده از آنها ؛ وبا بكار بردن ذوق شخصي ميتوان بتفسير وتأويل كلام اللّه پرداخته ودر هر كلمه وآية وسوره ، اظهار نظر وابراز انديشه كرد ، وما در همين فصل بتعريف وتحقيق در علوم مزبور مبادرت نموده وباستقصائى شايسته ، بتدقيق در هريك مىپردازيم : 1 - علم اللّغة : چون قرآن بزبان عربى مبين وفصيح وبنحو أحسن الكلام بر رسول خدا ، محمّد بن عبد اللّه - صلوات اللّه عليه وآله - نازل گرديده است ؛ مترجم ومفسّر بايد بلغات زبان قرآني احاطهء علمي وسلطهء كامل وسزاوار ولازم را داشته باشد ؛ وبطور مثل عربى يا غيرعربى بودن آنها وطرز كاربرد صحيح وتركيب آنرا با لغات وكلمات ديگر بداند ، وبجوهر وموادّ آن عالم گردد ، ودر مثل ، همين واژهء لغت را از حيث أصل وجمع واضداد ومشترك ومعرب ومعجم بودن تحقيق كرده ودر مختلف ومعروف بودن آن دانا باشد وأوضاع مفردات ودقايق محكمه ومطوّله وأطول آنرا با معرفتي ژرف دريافته وبداند كه لغت مورد تحقيق با ضمّ اوّل از لغى بكسر لام است ويا از لغو ، وتاء آخر آن ، عوض از محذوف آمده ولفظي است موضوع بوضع تعييني يا تعيّنى براي معنى يا معاني خاصّى ، وجمع آن لغات بوده وآيا جامع معاني اضداد هم ميباشد يا