الشيخ اسماعيل حقي البروسوي
40
تفسير روح البيان
بطلب المعيشة فالواجب على الأغنياء باللّه القيام بأداء حقوقهم فيما يكون لهم عونا على الاشتغال بمواجب الطلب بفراغ القلب والمسكين من يكون محروما من صدق الطلب وهو من أهل الطاعة والعبادة أو طالب العلم فمعاونته بقدر الإمكان وحسب الحال واجب وابن السبيل وهو المسافر والضيف فحقه القيام بشأنه بحكم الوقت فمن يكون همته في الطلب أعلى فهو من أقارب ذوى القربى وبايثار الوقت عليه أولى فحفه آكد وتفقده أوجب انتهى قال في كشف الاسرار [ قرابت دين سزاوارترست بمواساة از قرابت نسب مجرد زيرا كه قرابت نسب بريده كردد وقرابت دين روا نيست كه هركز بريده كردد اينست كه مصطفى عليه السلام كفت ( كل نسب وسبب ينقطع إلا نسبي وسببي ) قرابت دين است كه سيد عالم صلوات اللّه عليه وسلامه أضافت با خود كردد وديندارانرا نزديكان وخويشان خود شمرد بحكم اين آيت وهر كه روى بعبادة اللّه آرد وبر وظائف طاعات مواظبت نمايد ونعمت مراقب بر سر دارد ودر وقت ذكر اللّه نشيند چنانكه با كسب وتجارت نپردازد وطلب معيشت نكند كما قال تعالى ( رِجالٌ لا تُلْهِيهِمْ تِجارَةٌ وَلا بَيْعٌ عَنْ ذِكْرِ اللَّهِ ) أو را بر مسلمانان حق مواسات واجب شود أو را مراعاة كنند ودل وى از ضرورت قوت فارغ دارند چنانكه رسول خدا كرد بأصحاب صفه وايشان بودند كه در صفهء پيغمبر وطن داشتند وصفهء پيغمبر جاييست بمدينه كه آنرا قبا خوانند از مدينه تا آنجا دو فرسنك است رسول اللّه خدا روزى ماحضرى در پيش داشت وبعضي أهل بيت خويش را كفت ( لا أعطيكم وادع أصحاب الصفة تطوى بطونهم من الجوع ) اين أصحاب صفه چهل تن بودند از دنيا بيكباركى اعراض كرده واز طلب معيشت برخاسته وبا عبادت وذكر اللّه پرداخته وبر فتوح وتجريد روز بسر آورده وبيشترين ايشان برهنه بودند خويشتن را در ميان پنهان كرده چون وقت نماز بودى آن گروه كه جامه داشتند نماز كردندى آنكه جامه بر ديكران دادندى وأصل مذهب تصوف از ايشان كرفتهاند از دنيا اعراض كردن واز راه خصومت برخاستن وبر توكل زيستن وبيافته قناعت كردن وآز وحرص وشره بگذاشتن ] قال الشيخ سعدى قدس سره بر أوج فلك چون پرده چره باز * كه بر شهپرش بستهء سنك آز ندارند تنپروران آگهى * كه پر معده باشد ز حكمت تهى ذلِكَ اى إيتاء الحق وإخراجه من المال خَيْرٌ من الإمساك لِلَّذِينَ يُرِيدُونَ وَجْهَ اللَّهِ اى يقصدون بمعروفهم إياه تعالى خالصا فيكون الوجه بمعنى الذات أو جهة التقرب اليه لا جهة أخرى من الأغراض والأعواض فيكون بمعنى الجهة قال في كشف الاسرار المريد هو الذي يؤثر حق اللّه على نفسه . جنيد قدس اللّه روحه [ مريديرا وصيت ميكرد وكفت چنان كن كه خلق را با رحمت باشى وخود را بلا كه مؤمنان ودوستان از اللّه بر خلق رحمتاند وچنان كن كه در سايهء صفات خود نهنشينى تا ديكران در سايهء تو بياسايند . ذو النون مصرى را پرسيدند كه مريد كيست ومراد كيست كفت « المريد يطلب والمراد يهرب » . مريد مىطلبد وازو صد هزار نياز . ومراد مىكريزد وأو را صد هزار ناز مريد با دل سوزان . مراد با مقصود