نه ازنظر اقتصادى مقرون به صرفه ! بدين‌سان آثار غياث الدّين كمياب وگاه منحصر به فرد ماند . اين امر به حدّى بود كه يك نسل پس از غياث الدّين كساني بتوانند به سرقت آثار أو بپردازند وآنها را به خود نسبت دهند . برخى نيز چون أبو الحسن ثاني وملا ميرزا جان شيرازي دركل ، منكر تأليفات وى شده‌اند . وقطعا به همين دليل است كه قاضى نور اللّه شوشترى پس از برشمردن آثار غياث الدّين واعلام اينكه أكثر آنها را خود ديده ومطالعه كرده است مىگويد : غرض از تفصيل تصانيف مير واظهار تشرف به مطالعهء أكثر آن ، رد بر كلام بعضي از أفاضل عصر است مثل أبو الحسن كاشى وملا ميرزا جان شيرازي « 1 » كه مصنفات حضرت مير را - كه أكثر به واسطهء نفاست متداول نشده است وبه دست هركه مىافتد به آن ضنّت مىكند - به دست آورده ، سخنان خوب را ازآنجا مىدزدند وجهت پى غلط كردن مىگويند كه از تصنيفات مير غياث الدّين منصور غير نامى نيست وبعضي كتب كه در مصنفات متداولهء خود نام آن را مذكور ساخته است ، وجود خارجي نيافته‌اند . واگر أحيانا يكى از آن كتب به دست طالب علمي افتد واز دزدى ايشان مطلع شود ، دعوى توارد مىكنند . از حضرت أستاذ محقق عبد الواحد بن علي شوشترى ( روّح اللّه روحه ) شنيده شد كه مىفرمودند كه ملا أبو الحسن شش دليل از جمله ادله‌اى را كه در رسالهء اثبات واجب ذكر كرده وآنها را از جمله خواص فكر خود شمرده ، از شرح هياكل حضرت مير انتحال نموده است ودر أيامي كه به التماس بعضي از اعزه ، ردى بر رسالهء أو مىنوشتم واظهار سرقت وانتحال أو كردم ، آن رساله را متروك ساخته ، رسالهء ديگرى تأليف نمود ، اگرچه آن نيز خالى از سرقت وانتحال نيست . « 2 » گمنام ماندن اين حكيم فرزانه در ميان صفحات تاريخ وفرسودگى آثار گرانقدر وارزشمندش كه در واقع دستمايهء حكمت متعاليهء صدر المتألهين را فرآهم ساخت ، ظلمي بود كه شرايط سياسي حكومت شيعه‌نام صفوى بر شيعه‌اى بحق از آل علي عليه السّلام روا داشت . واين در حالي است كه صدر المتألهين از أو چنين ياد مىكند : الذي هو سرّ أبيه المقدس ، غياث أعاظم السادات والعلماء ، المنصور المؤيّد من عالم الملكوت . « 3 » چنين احترامى از ملا صدرا جز دربارهء استادانى چون شيخ بهائى وميرداماد سابقه نداشته است . واين ناشى از شناخت أو از غياث الدّين منصور وشناخت بىمهرىها و

--> ( 1 ) . ملا حبيب اللّه باغنوى معروف به ميرزا جان شيرازي ( م . 995 ) از شاگردان معروف جمال الدّين محمود شيرازي وهمدرس با مقدس اردبيلى بوده است . وى آثار متعددى در منطق ، أصول ، كلام ، حكمت وطب از خود برجا گذاشته است . ( 2 ) . مجالس المؤمنين ، 2 / 232 . ( 3 ) . الاسفار الأربعة ، 6 / 86 .