غياث الدين منصور دشتكي شيرازي
مقدمه 24
تحفة الفتى في تفسير سورة هل أتى
حضرت علي عليه السّلام نيز ميان متون توافق ديده نمىشود . در برخى روايات أو را عمر معرفى كردهاند . « 1 » ودر برخى ديگر پيشنهادكننده يكى از عيادتكنندگان است بدون تصريح نام ( تحت عنوان عامة العرب ) . وتعداد قابل ملاحظهاى نيز حكايت از اين دارند كه علي عليه السّلام به پيشنهاد وارشاد شخص رسول اللّه صلّى اللّه عليه وآله جهت سلامتى كودكان خويش نذر كرد . بهطور كلى مىتوان گفت در روايات مزبور ، حد أقل 2 مسأله بهطور جدى مورد ترديد قرار دارد : أول : روزهدارى دو كودك 5 و 6 سالهء بيمار به مدت سه روز وبدون افطار . دوم : استقراض علي عليه السّلام از همسايهء يهودىاش . ترديد در صحت مسألهء أول ، يك ترديد عقلانى است . علاوة بر اينكه براساس نصّ صريح قرآن شخص بيمار ( بالغ ) مكلّف به گرفتن روزهء ماه مبارك رمضان نيست ، چه رسد به بيمار غير بالغ وروزهء غير ماه مبارك . امّا در مورد استقراض بايد گفت كه علاوة بر عقل ، شواهد تاريخي نيز ترديد در صحت آن را قوت مىبخشد . اگر سورهء دهر در مدينه نازل شده باشد وآنهم زماني كه در همسايگى علي عليه السّلام فردى يهودي ومتمول به آسودگى زندگى مىكرده است ، بايد زمان نزول را بعد از سال هفتم هجرى تخمين زد . در سال هفتم هجرت ، فدك ازطرف يهوديان خيبر وتيما به پيامبر صلّى اللّه عليه وآله تقديم شد وپس از آن تاريخ ، پيامبر صلّى اللّه عليه وآله فدك را به فاطمه عليها السّلام هديه كرد . پس در زمان نزول اين سوره ، فدك جزء أموال علي عليه السّلام وفاطمه عليها السّلام بوده است . حلبى مؤرخ معروف در سيرهء خود مىنويسد : أبو بكر مايل بود كه فدك در دست دختر پيامبر باقي بماند وحتى مالكيت فاطمه را در ورقهاى تصديق كرد . اما عمر از دادن ورقه به فاطمه مانع شد ورو به أبو بكر كرد وگفت : فردا به درآمد فدك نياز شديدي پيدا خواهى كرد . زيرا اگر مشركان عرب بر ضد مسلمانان قيام كنند ، از كجا هزينهء جنگى را تأمين مىكنى ؟ « 2 » اين جمله بيانگر آن است كه درآمد فدك به مقدارى بوده است كه مىتوانسته بخشي از هزينهء جهاد با دشمن را تأمين كند .
--> ( 1 ) . بنگريد به : فضائل الخمسة ، فيروزآبادى ، 1 / 256 - نور الابصار ، شبلنجى ، 102 . ( 2 ) . سيرهء حلبى ، 3 / 400 ( نقل از فروغ ولايت ، جعفر سبحانى ، 198 ) .