مهم‌ترين جريان فكرى فلسفي اين دوران حركتي است كه در حوزهء شيراز شروع شده وبه أوج رسيده است ، اين جريان به تعبير شهيد مطهرى از فيلسوفانى چون قطب الدّين شيرازي شروع مىشود وسپس به دست نيمه فيلسوفان ونيمه متكلمانى چون قاضى عضد الدّين ايجى ومير سيّد شريف مىافتد وبعد دوباره در دست فيلسوفانى چون محقق دوانى ، صدرالدّين دشتكى وپسرش غياث الدّين منصور قرار مىگيرد وسرانجام از دست اينان به دورهء أصفهان وميرداماد وملا صدرا مىرسد . « 1 » به همّت وكوشش أمير صدر الدّين دشتكى وپسرش در قرن نهم مدرسه‌اى در شيراز بنياد يافت كه گروه بيشمارى از دانش‌پژوهان را به خود جذب كرد وبه مقامات عالي حكمت ، فقاهت ، أدب ودانش رساند واين همان مدرسه‌اى است كه تاكنون به نام مدرسهء منصوريه پايدار ومشهور مانده است . جستارى در سبب نزول سورهء دهر قرآن‌پژوهان شناخت مكّى يا مدنى بودن آيات وسور را از دو طريق ممكن شناخته‌اند . سيوطى مىنويسد : قال الجعبرى : لمعرفة المكّى والمدني ، طريقان : سماعىّ وقياسىّ . « 2 » طريق أول به دليل وجود موانعى همچون كمبود نصوص وگاه تناقض آنها ، نتوانست براي طالبين علوم ومعارف قرآني سنجش وشناختى دقيق وصحيح را در پى داشته باشد . ازاين‌رو طريق دوم را كارآمدتر تشخيص داده وسياق آيات ومحتواى مضمونى سور بيش از پيش مورد توجه قرار گرفت . براي آيات مكّى معيارهايى همچون : كوتاهى آيات ؛ آهنگين بودن عبارات ؛ طرح أصول بنيادى اعتقادي ومقابله شديد با انديشه‌هاى شرك‌آلود ؛ يادآورى قصص أنبياء وأقوام پيشين و . . . مطرح گشت . ودر مقابل ، آيات وسور مدنى مىبايست داراى خصائصى همچون : بلندى آيات ؛ روانى وتفصيل مطالب ؛ تشريح احكام يا بيان ويژگيها وأوصاف منافقين و . . . باشند . « 3 » بااين‌وجود وعلىرغم همهء تلاش علماء وكاوشگران علوم قرآني ، مكي يا مدنى بودن بسيارى از سور وآيات همچنان در پردهء ابهام واختلاف باقي ماند . اگرچه در اين

--> ( 1 ) . شرح مبسوط منظومه ، مرتضى مطهرى ، 1 / 276 . ( 2 ) . الاتقان ، 1 / 18 والبرهان في علوم القرآن ، 1 / 242 . ( 3 ) . الاتقان ، 1 / 20 - 18 .