اسلام بر اين نظرند كه فلسفه از يعقوب كندى آغاز شد « 1 » وبه دست فارابى وشيخ الرئيس تكميل گشت وسپس از سوى امام غزالى مورد انتقاد قرار گرفت وبدين‌ترتيب فلسفه رو به زوال گذاشته وبعد از قرن ششم از ميان رفت . امّا همان قرني كه به نظر بسيارى از نويسندگان ، پايان فلسفهء اسلامى است در واقع آغاز نهضتى است در حكمت كه از شيخ اشراق شهاب الدّين سهروردى آغاز شده وبالآخرة به مكتب آخوند ملا صدرا منجر مىگردد . از قرن ششم به بعد حيات معنوي وفكرى اسلام تحت نفوذ أفكار حكماى اشراقي وعرفانى كه مروّج مكتب عرفان نظري بودند قرار گرفت وبه تدريج فلسفهء مشائى ، از يك سو با حكمت اشراقي واز سوى ديگر با عرفان نظري مكتب شيخ أكبر محيي الدين ابن عربى حاتمى در محيط فكرى ومعنوي عالم تشيع امتزاج يافت . شيخ أكبر مهم‌ترين پايه‌گذار عرفان نظري به صورت علمي است كه در طي قرون گذشته أفكار متصوفين را در سراسر عالم تحت سلطهء معنوي خود قرار داده است . بين قرون ششم ونهم ، حكمائى مانند خواجة نصير الدين طوسي وشاگرد أو ، علّامه حلّى وقطب الدّين شيرازي وغياث الدين منصور دشتكى شيرازي وجلال الدّين دوانى بعضي از أصول حكمت اشراقي ومشّائى را بأهم آميختند ومشعل حكمت وفلسفه را همچنان افروخته نگاه داشتند . اين سلسله حكماء كه متأسفانه برخى ، كم‌وبيش گمنام مانده واز صفحات تاريخ حكمت اسلامى حذف گرديده‌اند ، حائز اهميت فوق‌العاده‌اى مىباشند . زيرا آنان در واقع زمينه را براي ظهور ميرداماد وملا صدرا فرآهم نموده وشالوده وپايهء حكمت متعاليهء صدر المتألهين را استوار ساختند . « 2 » در طول قرن هشتم ، نهم ودهم ، شيراز كانون اصلى حكمت اسلامى قبل از ملا صدرا بوده است . تحقيق دربارهء اين دوران ، هم چگونگى شكل‌گيرى عناصر حكمت متعاليهء ملا صدرا را نشان مىدهد وهم تاريخ تفكر اسلامى در هند را روشن مىسازد ، چرا كه در همين هنگام بود كه مايه‌هاى اوليهء فلسفهء اسلامى إيران در هند ظهور يافت وآن‌چنان رشد كرد وشكوفا شد كه آثار آن تا به امروز در قارهء هند وپاكستان تجلى دارد . « 3 »

--> ( 1 ) . تاريخ حكماء اسلام ، أبو الحسن بيهقى ، 47 وسير فلسفه در جهان اسلام ، ماجد فخرى ، 83 . ( 2 ) . رسالهء سه أصل ، ملا صدرا ، تصحيح وتحقيق حسين نصر ، 20 - 21 . ( 3 ) . معارف اسلامى در جهان معاصر ، دكتر سيّد حسين نصر ، 40 .