أم كلثوم شاهد فقدان جد بلندمرتبه‌اش ، رسول خدا صلّى اللّه عليه واله ، وظلمهاى وارد شده بر پدر ومادرش پس از رسول خدا صلّى اللّه عليه واله ، واز دست دادن مادر گرامىاش فاطمه عليها السّلام وشهادت پدر بزرگوارش أمير المؤمنين عليه السّلام بود وهمه مصائب را با صبر وبردبارى تحمل كرد . كلامش در برابر خليفه دوم ، بيانگر شجاعت أو ، وسكوتش در برابر ازدواج با پيرمردى كه حق ولايت پدرش را گرفته بود ، نشانگر صبر ، أطاعت وفرمانبردارى از پدرش بود . سخنان بزرگان : ابن عبد البر ، ابن أثير وابن حجر وى را در زمره صحابيات رسول خدا ذكر كرده‌اند وابن سعد أم كلثوم را ذيل نام كساني قيد كرده كه از غير رسول اللّه روايت كرده‌اند . « 1 » علامه مامقانى مىنويسد : « هي جليلة القدر فهيمة بليغة ، وإنّى اعتبرها من الثّقات » : « 2 » زنى جليل القدر ، زيرك وبليغ بوده است ومن أو را از ثقات مىدانم وعمر رضا كحاله مىگويد : از برترين بانوان زمان خويش بود . « 3 » - آيا أم كلثوم در واقعه كربلا حضور داشته است ؟ : از آنچه درباره وفات أم كلثوم گفته شد ، نتيجة مىشود كه أم كلثوم دختر حضرت فاطمه در واقعه كربلا حضور نداشته واينكه در كتب تاريخ وسيره ومقاتل از أم كلثوم دختر علي بن أبي طالب عليه السّلام - خواهر امام حسين عليه السّلام - نام برده شده ، به احتمال قوى أم كلثوم صغرى ، دختر أمير المؤمنين عليه السّلام وزوجه مسلم بن عقيل است كه به دنبال همسرش ، به همراه حسين عليه السّلام وفرزندان مسلم راهى كربلا شد . « 4 » همانگونه كه در بيان نام أم كلثوم از كلام دانشمندان نقل شد ، چون كنيه زينب عليها السّلام را نيز أم كلثوم گفته‌اند ، ممكن است كه اشعار وسخنان منسوب به أم كلثوم در برخى از كتب « 5 » ، از كلام زينب عليها السّلام نتيجة شده باشد . - گفتارى دربارهء ازدواج أم كلثوم : گفتار دانشمندان درباره ازدواج عمر ، خليفه دوم ، با أم كلثوم دختر علي بن أبي طالب يكسان نيست ؛ بنابراين به بيان برخى از ديدگاهها مىپردازيم . از جمله كساني كه اين ازدواج را انكار كرده‌اند : 1 ) شيخ بلاغى 79 رساله مخصوصى به نفى اين ازدواج اختصاص داده به نام « رسالة في تزويج أم كلثوم بنت أمير المؤمنين عليه السّلام وانكار وقوعه » كه

--> ( 1 ) . الاستيعاب : 4 / 1954 ؛ أسد الغابة : 5 ، 614 ؛ اصابه : 4 ، 468 ؛ الطبقات الكبرى : 8 ، 463 . ( 2 ) . تنقيح المقال : 3 ، 73 من فصل النساء . ( 3 ) . أعلام النساء : 4 ، 255 . ( 4 ) . أعيان الشيعة : 7 ، 136 . ( 5 ) . رياحين الشريعة : 3 ، 246 - 256 .