است بر نام آن عده از صحابهء رسول اكرم - صلى اللّه عليه و آله - كه از على - عليه السلام - روايت كرده‌اند ، يا كتاب ابن زيدويه « 2 » در حالات زنان راوى آل ابيطالب ( من روى من نساء آل ابيطالب ) و كتابهاى ديگرى كه برخى از آنها را نام خواهيم برد . تاريخچه و سير اجمالى اين علم تا دورهء شيخ و نجاشى اين علم از ديرباز ، يعنى از نخستين قرنهاى طلوع اسلام ، مورد توجه مسلمين قرار داشته و به‌تدريج با افزايش نيازى كه بدان احساس مىشده ، دامنهء آن گسترش يافته است . اگر علم رجال را به همان عموميت كه گذشت ، تعريف كنيم ، يعنى دايرهء آن را تا شرح حال‌نويسى ( رشتهء تراجم ) توسعه دهيم ، سابقهء اين علم به نيمهء اول قرن نخستين مىرسد ، زيرا در حدود سال 40 هجرى « 3 » عبيد الله بن ابى رافع ، كاتب امير المؤمنين على - عليه - السلام - نام آن عده از اصحاب رسول

--> ( 2 ) . اين كنيه در برخى از مدارك « ابن ريدويه » به آراء مهمله و در برخى ديگر « ابن رويدة » ضبط شده و آنچه در متن آمده به نقل از الفهرست شيخ طوسى است و به‌هرحال منظور ، على بن محمد بن جعفر بن عنبسة الحداد العسكرى است . ( 3 ) . تعيين اين تاريخ به اعتماد گفتهء علامهء بزرگوار شيخ آقا بزرگ تهرانى در الذريعه است ( ج 10 ، ص 84 ) ولى باتوجه به اينكه عبيد الله تا پايان قرن اول هجرى در قيد حيات بوده ( الفهرست ، چاپ نجف ، پاورقى ص 133 به نقل از التقريب ابن حجر ) اين گفته بىدليل مىنمايد ، مگر اينكه تأليف وى در همان سالهاى حدود 40 باشد .