السيد الخامنئي

39

چهار كتاب اصلى علم رجال ( فارسي )

عامه و خاصه بوده و شيخ ، عامه را از آن اسقاط كرده و كتاب اختيار را به ترجمهء رجال شيعه اختصاص داده است . ولى با توجه به اينكه در نسخهء موجود اختيار نام جمعى از رجال عامه نيز هست ، خطاى اين گمان آشكار مىگردد . تحقيق آن است كه كتاب كشى نيز مانند بسيارى از كتابهاى رجالى ديگر ، از قبيل فهرست شيخ و فهرست نجاشى ، در ترجمهء شيعيان و هم غيرشيعيانى كه براى شيعه و از ائمهء ايشان روايت كرده‌اند نوشته شده است . ازاين‌روست كه در كتاب اختيار به نام كسانى چون محمد بن اسحق و محمد بن المنكدر و عمرو بن خالد و . . . برمىخوريم كه غيرشيعه ولى راوى از ائمهء شيعه‌اند . گمان غالب آن است كه تلخيص و انتخاب شيخ ، پيش از آنكه متوجه رجال مذكور در كتاب باشد ، ناظر به رواياتى است كه در زير نام هريك از رجال ذكر شده است . به فرض آنكه بپذيريم كه شيخ جمعى از ترجمه‌شدگان اصل كتاب كشى را به دليلى اسقاط كرده ، قابل قبولتر آن است كه در ميان احاديثى كه كشى به مناسبت نام ترجمه‌شدگان آورده ، بعضى از حيث سند يا از حيث ارتباط به شخص مترجم ، به نظر شيخ ، مخدوش رسيده و وى همانها را اسقاط يا تصحيح كرده است . و اين از هر احتمال ديگرى در مورد چگونگى تلخيص و انتخاب شيخ به نظر نزديكتر و به مقام شيخ و كشى برازنده‌تر است . از برخى قراين مىتوان حدس زد كه شيخ در كتاب اختيار همهء رجال مورد وثوقى را كه در اصل كتاب كشى نام