السيد الخامنئي
29
چهار كتاب اصلى علم رجال ( فارسي )
طاووس ) در كتاب فرج المهموم از نسخهاى از اين كتاب ياد مىكند كه به خط خود شيخ در آن چنين نوشته بوده است : « هذه الاخبار اختصرتها من كتاب الرجال لابى عمرو محمد بن عمر بن عبد العزيز ، و اخترت ما فيها » « 33 » و اين گفته به صراحت دليل آن است كه كتاب موجود برگزيدهء شيخ طوسى است نه اصل كشى . شيخ در الفهرست كتابى به نام اختيار الرجال را به خود نسبت داده و در شمار آثار علمى خود شمرده است ، « 34 » و از روزگار پس از شيخ تاكنون همواره اين نام را با همين كتاب مورد بحث منطبق مىدانستهاند و اثرى از كتاب ديگرى بدين نام نيست . در مواردى شيخ نجاشى ، صاحب فهرست معروف و معاصر شيخ طوسى ، موضوعى را از كتاب كشى نقل مىكند كه در كتاب موجود كنونى از آن نشانى نيست ، « 35 » و اين دليل است بر آنكه نسخهء اصلى كتاب كشى ، كه در روزگار نجاشى در دسترس و مورد استناد وى بوده ، غير از كتاب اختيار كنونى است و كتاب موجود انتخاب و ملخصى از كتاب كشى است ، نه اصل آن . « 36 » بههرحال ، جاى ترديد نيست كه آنچه به عنوان « رجال كشى » از چند قرن پيش تاكنون در دست است ، چيزى
--> ( 33 ) . فرج المهموم ، چاپ نجف ، ص 130 . ( 34 ) . الفهرست ، ص 190 . ( 35 ) . براى تفصيل اين موارد ر . ك . قاموس الرجال ، ج 1 ، ص 33 . ( 36 ) . مولى عنايت الله قهپايى نيز ادلهء ديگرى بر اين مطلب اقامه كرده كه غالبا از افادهء مدعا قاصرند . براى تفصيل ، ر . ك . قاموس الرجال ، ج 1 ، ص 34 .