قبول خبر آنان مؤثر مىتواند بود ، به گمان قوى از نيمهء اول قرن دوم يعنى از روزگار رواج حديث آغاز شده است . شايد با قاطعيت بتوان گفت كه انگيزهء اصلى براى پيدايش اين فن و تدوين مصنفات مربوط به آن ، اهتمام و مراقبت شديد و نزديك به وسواسى بود كه محدثان و جمع‌آوران حديث در كار تدوين روايات به كار مىبردند . در آن دوره عوامل جعل حديث فراوان بود : اولا ارزش و وزنى كه محدثان و حاملان حديث در اجتماع داشتند ، عده‌اى بىمايه و شهرت‌طلب را براى ورود در جرگهء محدثان بدين كار وادار مىساخت ؛ ثانيا اغراض سياسى و فرقه‌اى نيز هريك عامل مهم و مستقلى در اين مورد به‌شمار مىرفت و در نتيجه احاديث فراوان از زبان منابع حديث به رسول اكرم - صلى اللّه عليه و آله - يا در حوزهء تشيع به ائمهء اهل بيت - عليهم السلام - نسبت داده مىشد . اين موضوع كه در بسيارى از بيانات ائمه - عليه السلام - يا روات منعكس است ، موجب شد كه خبرگان فن براى تشخيص حديث صحيح از سقيم به ذكر نام راويان و تمييز ممدوح از مذموم بپردازند . و بدين‌ترتيب كتابهايى در اين رشته فراهم آيد . در مورد آغاز تدوين كتابهاى رشتهء فهرست نيز اطلاع دقيقى در دست نيست . به‌طور مسلم سالها پيش از شيخ طوسى و شيخ نجاشى ، فهرست‌نويسى نيز همچون تأليف كتب رجال ، متداول و مرسوم بوده است و اين از گفتار شيخ طوسى در مقدمهء كتاب