آغاز و انگيزهء تدوين هريك از رشته‌هاى علم رجال چنان كه پيشتر گفته شد ، علم رجال به معناى عام ، چندين رشته را متضمن است ، از آن جمله : رجال به اصطلاح خاص ( شناسايى نام راويان يا اوصافى كه در رد و قبول خبر آنان مؤثر است ) ؛ فهرست ( شناسايى نام مؤلفان و مصنفان ) ؛ تراجم يا تاريخ الرجال ( شناسايى تاريخ و شرح‌حال علما يا روات ليكن نه به لحاظ دخالت در رد و قبول خبر ) ؛ و مشيخه ( شناسايى سلسلهء اساتيد روايتى ) . براى تعيين تاريخ دقيق شروع هريك از اين رشته‌ها اطلاع كافى در دست نيست ، ولى چنان كه پيشتر باز گفتيم ، گردآورى نام عده‌اى از مردم كه در جهت واحدى مشترك باشند ، اول‌بار در نخستين قرن اسلام به وسيلهء يكى از شيعيان به نام عبيد الله بن ابى رافع انجام گرفت . اما تدوين كتب رجالى به معناى مصطلح ، يعنى آنچه مربوط است به ذكر حالات راويان حديث از لحاظ صفاتى كه در رد و