پايه‌هاى تئوريك وشاكلهء فلسفهء مستقل اسلامى به دست توانمند معلم ثاني ، أبو نصر محمّد فارابى ( 260 - 330 ه . ق ) تكوين يافت . عناوين ومحتواى كتب فارابى نشان دهنده نيت وتصميم آشكار وى براي طراحى ومعماري فلسفه اسلامى والگو پردازى در برابر حكمت يونان است . وى در « كتاب الجمع بين الرأيين الحكيمين » به داورى ونقادى آراء أفلاطون وأرسطو پرداخت . أو تا حد امكان سعى نمود ميان دو سيستم متفاوت فلسفي از طريق جرح وتعديل ، وحدت ايجاد نمايد . أو در برابر نظام واژگان فلسفي وحتى سياسي يوناني ، اصطلاحات اسلامى ونظريهء سياسي مدينه فاضلهء اسلامى را مطرح مىنمايد . كتاب سياست مدينه وآراء أهل مدينهء أو پاسخى به كتاب جمهورى أفلاطون است . فارابى حاكميت خدا ، نبي ، امام وعالمان ديني را در برابر حكومت اشراف ونظام طبقاتى أفلاطون ارائه مىدهد . در كتاب فصوص الحكم فارابى آراء موجز وبه تعبير امروزين ، مانيفست فلسفهء اسلامى را پيريزى مىكند ودر واقع آن را به نحوى عالمانه وماهرانه با شيوهء اسلامى جايگزين متافيزيك أرسطو واثولوجياى فلوطين مىنمايد . نكتهء بسيار اساسى ومهمى كه حائز اهميت بسيار وقابل توجه وجنبهء كاملا ابتكارى دارد ، تلاش وى براي توافق وتلائم بين دو نظام شريعت وفلسفه است . توجيهات وتفسير كاملا ديني وى تقريبا به تعديل ورفع تخاصم بين دين وفلسفه انجاميد . أو در كتاب « احصاء العلوم » در شيوهء معمول تقسيم‌بندى علوم ، تغييرات وتحولاتى پديد آورد ودر كتاب « موسيقى كبير » ، علم موسيقى را به طرز بسيار حيرت انگيز ودقيق ، تنظيم وتنسيق نمود كه ارزش علمي آن قرنها پس از حياتش همچنان براي جهانيان كار گشا بود . در همين راستا شيخ الرئيس أبو على سينا ( 370 - 427 ه . ق ) به توسعه وتكميل فلسفهء اسلامى وپالايش آن از فلسفه‌هاى ديگر پرداخت . در بارهء آراء ابتكارى فلسفي وخاص ابن سينا وتفاوت آن با فلسفه‌هاى يوناني به ويژه أرسطو وأفلاطون وغيره بايستى ده‌ها رساله وپايان نامه وكتاب به نگارش درآيد . تا از راه تطبيق و