محمد بن علي منجم وابكنوي
87
زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي )
ومبداء دور كبس اين تاريخ كه أول اين تاريخ در آن دور اتفاق افتاده است ، پيش از اين I تاريخ به چندين سال / لو اتفاق افتاده است . وأول اين تاريخ در سال سى وهفتم I بوده است از دور كبس ، واين دو سوم است از ادوار كبايس تاريخ ملكي كه ما آن را دور I أصل نام كردهايم . وأول اين دور ، روز شنبه بوده است از سال صد وهشتاد وهشتم I ملكي ، چنان كه پيش از اين بيان كردهايم . وچون سالهاى اين تاريخ نيز شمسي طبيعي است I چنان كه سالهاى تاريخ ملكي ، پس طريق استخراج أيام كبايس ومعرفت سالهاى كبيسهء اين I تاريخ نيز همچنان است كه در تاريخ ملكي ذكر كردهايم . [ ا ] ما اينجا فرق آن است كه 36 عدد بر سالهاى ناقصهء I اين تاريخ مىبايد افزودن تا سالها حاصل آيد از أول دور كبس ؛ وباقي عمل همچنان است كه در فصل I دوم از باب پنجم بيان كردهايم . واگر اين عمل به جدول خواهيم كه بكنيم طريق أو همان است كه در فصل I سوم از باب پنجم بيان كردهايم وجدول أيام كبايس همان است كه آنجا ثبت كردهايم . ليكن I اينجا فرق آن است كه بعد از آنكه أيام كبايس از أول دور ناقص تا سال مطلوب معلوم كرده I باشيم ، دايماً 9 عدد از آن كم بايد كردن كه حصهء سى وشش سال است از أيام كبايس كه بر تاريخ I افزودهايم تا أيام كبايس حاصل آيد از أول تاريخ تا سال مطلوب . فصل سوّم : در معرفت I مدخل سالها وماهها از أيام أسابيع ، به حساب وجدول اما به حساب وآن دو قسم است : قسم I أول : در بيرون آوردن مدخل سالها به حسب مبداء تاريخ واگرچه أنواع آن بسيار است تا به غايتى I كه اين ضعيف در رسالهاى كه به جهت وضع اين تاريخ نوشته است در استخراج مدخل سالهاى اين I تاريخ به حساب ، شصت وچهار نوع آورده است . اما اينجا به جهت اختصار به چهار نوع بسنده كرده است ؛ I چنان كه در قسم أول از فصل چهارم از باب پنجم از اين مقالت مذكور ومسطور است . I وفرق ميان اين تاريخ وتاريخ ملكي در اين عمل آن است كه فضلهء جمعات تاريخ ملكي شش است