نوع بود : نوع أول : ضرب كنيم سال‌هاى تامه را در 131 ، ودايماً بر حاصل ضرب I 14 برافزائيم وبر سى قسمت كنيم وهميشه كسور باقي را طرح كنيم وبر خارج قسمت ، I پنج برافزائيم وبر هفت قسمت كنيم ؛ آنچه باقي ماند رقم جمعات سر سال بود . نوع دوم : I قسمت كنيم سال‌هاى تامه را بر 210 ؛ اگر هيچ باقي نماند سر سال پنج‌شنبه بود ؛ واگر چيزى I باقي ماند آن را ضرب كنيم در 131 ، ودايماً بر حاصل ضرب 15 برافزاييم وبر سى I قسمت كنيم وهميشه كسر باقي را طرح كنيم . آنچه از قسمت بيرون آيد دايماً پنج بر أو I افزائيم وبر هفت قسمت كنيم . اگر هيچ باقي نماند سر سال شنبه بود واگر يكى ماند يك‌شنبه ؛ I وباقي بر اين قياس باشد . وآن رقم جمعات أول محرم بود در سال ناقصه ، به حسب I امر أوسط نه به رؤيت هلال . نوع سوّم : « 1 » آن است كه آن سال‌هاى باقي از قسمت را I به دو موضع بنهيم ويكى را در چهار ضرب كنيم ويكى را در يازده . ومضروب هر دو را I جمع كنيم ودايماً پانزده بر آن مبلغ افزائيم وبر سى قسمت كنيم وكسر باقي را هميشه I طرح كنيم وبر خارج قسمت پنج برافزائيم وبر هفت قسمت كنيم ؛ آنچه باقي ماند رقم أيام I جمعات سر سال ناقصه بود . فايده : چون به حسب اين اصطلاح ، روزى سى جزو I گيرند به اعتبار دور كبايس ، پس يازده كسر سى باشد . زيرا كه در سى سال ، يازده I روز كبيسه مىشود وخمس وسدس اوست . وچهار ، فضل أيام يك سال قمري است I بر ادوار أيام جمعات . پس چون 354 را كه أيام يك سال است بر 7 كه دور I اسابع است قسمت كنيم ، 4 باقي ماند . وچون روزى را سى جزو گيريم واين چهار را I در سى ضرب كنيم ويازده را كه خمس وسدس كسور سال است بر أو افزاييم تا مجنس I شود ، 131 حاصل آيد . اما اگر هفت را كه دور أيام اسابع است در سى ضرب كنيم ،

--> ( 1 ) . [ در حاشية آمده است : ] در نوع سئوم مىفرمايد كه مضروب هر دو را جمع كنيم طغيان قلم است ؛ چه هر دو از جنس واحد نيستند ؛ بلكه يكى صحيح است وديگرى كسر . طريق صحت عمل اينجا دو نوع است ؛ أول آنكه باقي از قسمت را در 11 ضرب كنيم وچهارده افزوده ، بر سى قسمت كنيم وخارج قسمت را جمع كنيم با مضروب أول آن گاه پنج أضافت كرده بر هفت قسمت كنيم . ثاني آنكه ، باقي از قسمت را در چهارده أضافت كرده بر سى قسمت كنيم چنان كه در متن مسطور است تا عمل صواب آيد . . . . بسيد منجم . . . xxx حاصل شود بسيد منجم