محمد بن علي منجم وابكنوي

36

زيج محقق سلطانى على اصول الرصد لزيج الايلخاني ( فارسي )

قوس بگيريم « 1 » وآن را از شصت نقصان كنيم تا سهم آن قوس حاصل آيد . واگر آن قوس نود I درجه است يا دويست وهفتاد درجه ، سهم أو شصت درجه باشد . واگر آن قوس زيادت I از نود درجه است وكمتر از صد وهشتاد درجه ، نود درجه از أو نقصان كنيم وجيب باقي را I بر شصت درجه افزائيم تا سهم آن قوس حاصل آيد . واگر آن قوس بيشتر از صد وهشتاد درجه I باشد وكمتر از دويست وهفتاد درجه ، آن را از دويست وهفتاد نقصان كنيم وجيب باقي را I بر شصت افزائيم تا سهم آن قوس شود . اما اگر قوس سهمى خواهيم كه از جدول جيب بدانيم ، نظر I كنيم اگر آن سهم ، كمتر از شصت جزو است ، آن را از شصت نقصان كنيم وباقي را در جدول جيب I قوس بگيريم وآن قوس را از نود نقصان كنيم تا قوس آن سهم حاصل آيد . واگر آن سهم ، I زيادت از شصت باشد ، شصت از وى نقصان كنيم وباقي را در جدول جيب قوس بگيريم I وآن را بر نود افزائيم تا قوس آن سهم حاصل آيد . فصل پنجم : در معرفت ظل هر قوسي وعكس آن ، I به جدول وما ظل مستوى را به تفاضل يك يك درجه نهاديم ، وظل معكوس را تا چهل وپنج درجه I مبسوط به دقايق مانند جدول جيب ، ليكن ميان هر دو ؛ فرق آن است كه در جدول جيب ، حصهء I دقايق تا ثوالث بود ودر جدول ظل تا ثواني . وباقي را تا تمام ربع دور به تفاضل I پانزده پانزده دقيقه تا از برابر هر قوسي كه خواهيم درآييم وبرگيريم از حشو جدول چنان كه I پيش از اين بيان كرده‌ايم . واگر ظلى را خواهيم ، در حشو جدول درآئيم از برابر آن ، وقوسش بگيريم I چنان كه معهود است معدل به تعديل ما بين السطرين . باب 6 : در تصحيح جدول جيب I واستخراج جيب هر قوسي كه خواهيم ، به حساب وآن ده فصل است : فصل أول : در معرفت I جيب شصت درجه كه سدس دايره است وآن دو نوع است : نوع أول ، ضرب كنيم مربع I نصف قطر را در سه وجذر حاصل ضرب بگيريم تا وتر ثلث دايره حاصل شود . آن را

--> ( 1 ) . [ در أصل نسخه : ] بگيرى