مؤلف مجهول / عبد الجبار خجندي
پيشگفتار 49
تنكلوشا ( ملحق : مدخل منظوم واحكام علم النجوم للخجندى )
طالع وى منسوب است ، صدمه خواهد ديد . مثلا اگر كسى به طالع جدى ( بزغاله ) زاده شده باشد ، زانوانى سست وآسيبپذير خواهد داشت . * يكى از كتب تنجيمى ( احكامى ) فارسي نسبة شاخص ، كه آن را عالمي متبحّر تأليف كرده ، كتاب « التفهيم لاوائل صناعة التنجيم » سامان دادهء أبو ريحان بيرونى به سال 420 هجرى قمري است . كتاب التفهيم - از نظر موضوعي - دو بخش است . يكى مقدّماتى كه به زعم أبو ريحان ، هر مشتغل به علم احكام ( تنجيم ) بايد آن را بداند ، وآن رياضيّات ( همچون حساب وهندسه وجبر ومقابله ) ، هيأت ( مختصّات سيّارات وثوابت در أفلاك نسبت به يكديگر ونسبت به زمين كه مركز عالم تلقّى ميشد ) ، تقويم ( يعنى نحوهء استخراج سألها وماهها وروزهاى تاريخهاى مختلف وتطبيق آنها با يكديگر ) ودر صورت امكان نحوهء به كار بردن أسطرلاب ، است ، وديگرى أصل قواعد وقراردادهاى تنجيمى ( احكامى ) . أبو ريحان ، چنانكه گذشت ، اين كتاب را به سال 420 هجرى قمري پرداخته : « واين يادگار همچنين كردم مر ريحانه بنت الحسين ( حسن ) الخوارزمي را كه خواهنده أو بود ، بر طريق پرسيدن وجواب دادن ، بر رويى كه خوبتر بود وصورت بستن آسانتر . وابتدأ كردم به هندسه ، پس به شمار ، پس به صورت عالم ، پس به احكام نجوم . . . » . اين قلمزن را چنان گمان است كه « ريحانه » نوهء دخترى « أبو ريحان » ( ؟ ) ، روزى از پدربزرگش راهورسم پيشگوييهايى را كه أو براي سلاطين وامراء ميكرده ( وما نمونههايى از داستانهاى آن پيشگوييها را در كتاب چهار مقالهء عروضى ميبينيم ) ميپرسد ، ولابد خواهش ميكند تا أصول اين « علم » را به أو بياموزد ، وأبو ريحان ، اين كتاب « التفهيم لاوائل صناعة التنجيم » را به تفصيلي هرچه تمامتر ، براي آموختن تنجيم ( احكام ) به « ريحانه » خانم مينويسد :