كتاب « التفهيم . . . » را در أواخر سال 1318 هجرى شمسي ( مطابق أوايل سال 1359 هجرى قمري ) ، مرحوم جلال ( بعدها جلال الدّين ) همايى ، به صورت چاپى منتشر كرد . عنايت بفرماييد كه كتاب « التفهيم . . . » 940 سال قمري ( برابر با 910 سال شمسي ) بعد از تاريخ تأليف آن ، به صورت چاپى منتشر شده است . در طول اين مدّت تقريبا هزار سأله ، البتّه نظرات علمي تحوّل پيدا كرده وبا تعريفى كه امروزه از مقوله‌هاى علمي ميكنيم ، يعنى قانونمند بودن ، قابل اثبات بودن ، قابليّت تكرار داشتن ، . . . ، « علم » و « شبه علم » از هم جدا شده است . مثلا به سال 1318 شمسي ديگر طبّ اخلاطى ( بلغم وصفرا وسودا و . . . ) شيوه‌يى كهنه ومتروك ، يعنى شبه علم تلقّى ميشود وجاى آن را طبّ جديد كه بر تشريح بدن آدمي واثرات ذرّات زنده ( باكترى ، با سيل ، ويروس ، . . . ) مبتنى است ، به عنوان يك علم ، گرفته است . در سال 1318 شمسي ديگر « طىّ الأرض » مشايخ ، كه در منابع كهن يك امر كاملا مقدور وممكن محسوب ميشد ، افسانه‌هايى ، نه از سر تجربت ، به حساب ميآيد . در اين زمان كه كتاب التفهيم به صورت چاپى منتشر ميشود ، هواپيماها آسمانها را مينوردند ، كشتيهاى بخار عرصهء اقيانوسها را ميدان جولان خود كرده‌اند ، برق هست كه كمترين كاربرد آن اينكه با يك اشارهء انگشت ، شب تاريك مثل روز ( وگاهى از روز هم بهتر ) روشن ميشود . در ميدانهاى جنگ ، به جاى نيزه وگرز وشمشير و . . . حالا توپ هست ، تانك هست ، تفنگ هست . أصلا اتومبيل هست ، بادزن ويخچال وبخارى برقى هست . كارخانه‌ها « تلقّ وتولوق » أنواع كالاها را با حجمى اعجاب‌انگيز توليد ميكنند . آقا ، راديو هست كه صداى « تقى » را از هزاران فرسنگ راه ( بگو از آن طرف كرهء زمين ) به « نقى » ميرساند . تلفن بىسيم هست وچه وچه‌ها وچه‌هاها هست . پيداست كه در اين تقريبا هزار سال گذشته ، علم نجوم هم تحوّلات شگرف كرده است . ديگر دوربين نجومى هست ، رصدخانه‌هاى كوچك وبزرگ در گوشه‌هاى پراگندهء جهان ، شب وروز ، هر حركت كوچك وبزرگ ستارگان ( اعمّ از ثابت وسيّار ) را