سرآغاز بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ * كتاب التفهيم در سال 420 هجرى قمري بخامهء أبو ريحان بيرونى براي ريحانه بنت الحسين يا بنت الحسن خوارزمي نگاشته شد ونام اصلى تام وتمامش « التفهيم لاوائل صناعة التنجيم » است . اين كتاب يگانه نوشتهء پر ارج فارسي أستاذ أبو ريحان وبزرگترين سند مليّت إيراني بودن أو وگرانبهاترين افتخارات ملّى فارسي زبانان است كه بگفته أستاذ علامه همائى « اين يادگار گرانبهاى علمي فارسي كه در اسناد مفاخر إيران وإيراني است كمي از شاهنامه فردوسى ندارد ، بل كه از بعض جهات بر آن مىچربد » . أستاذ در باب چگونگى دست يافتن به اين اثر گرانقدر در مقدمه آورده‌اند كه « بسال 1308 شمسي بهنگاميكه بخدمت معلمي فلسفه وأدبيات مدرسهء متوسطه در تبريز بودم نخستين بار نسختي از كتاب التفهيم فارسي أبو ريحان كه از ديرباز با اسم آن آشنا وبديدن وخواندن آن آرزومند بودم نصيب اين حقير گرديد كه خوشبختانه نسختي قديم وأصيل متعلق به سدهء پنجم هجرى بود » . أستاذ با سابقهء طولانى كه در تحصيل فنون رياضى وهيأت ونجوم وعمل أسطرلاب داشتند مدّت پنج سال عمر شريف را در اين سودا خرج كردند ، چنانكه خود مرقوم داشته‌اند شبانه‌روز ده پانزده ساعت گرم كار بودند تا بخواست خداى بزرگ اين يادگار سترگ آماده چاپ شد ودر ظرف مدت سه سال ( 1316 تا 1318 شمسي ) در چاپخانه مجلس بطبع رسيد ومورد