كتاب التفهيم در طبع اوّل پوشيده نمىدارم كه ستارهء اقبال اين كتاب در آن ايّام كه از أفق مطبوعات طلوع كرد در نكبت وبال بود ؛ زيرا كه طالب أهل وخواننده ودانندهء اين علوم بندرت يافته مىشد ؛ از تحصيل كردگان قديم كسى كه براستى ودرستى اهليّت اين فنون را داشته باشد مانند هميشه بسيار كم وديرياب بود ؛ تحصيل كردگان جديد هم با اين مباني آشنائى نداشتند ؛ سهل است كه سخت منكر اين قبيل معلومات بودند وآن را جزو خرافات وأساطير عهد عتيق مىشمردند ؛ مصداق آيهء شريفه وَإِذْ لَمْ يَهْتَدُوا بِهِ فَسَيَقُولُونَ هذا إِفْكٌ قَدِيمٌ « 1 » اين است كه ديرى گذشت وكتب چاپ شده با اين كه در ابتدأ بقيمت تمام شده بل كه كمتر از آن ؛ يعنى ده پانزده تومان مىفروختند در انبار شركت مطبوعات كه كتاب بهزينهء أو طبع شده بود خاك خورد شد ؛ چندانكه شنيدم عاقبت مقدارى كثير ببهاى كاغذ باطله براي ساختن مقوّا وپاكت ميوه وسبزى فروخته شد « 2 » كساني كه قدر اين گوهر عزيز را بخوبى دانستند واهميّت علمي وأدبي وتأثير آن را در مباني ملّى إيراني بسزا شناختند واين ضعيف را به احياى اين اثر تشويق وتحسين بىشايبه فرمودند ،

--> ( 1 ) سورهء احقاف آيهء 11 ( 2 ) توضيح آنكه هرچند در آغاز كار كه مصادف با ايّام وزارت معارف جناب آقاى « ميرزا على أصغر خان حكمت » دام بقاؤه العالي بود ، اين بنده از طرف همان وزارت جليله براي تصحيح وطبع اين كتاب ترشيح وتشويق شده بودم ؛ ومبلغى معادل دو هزار تومان هم بعنوان كمك هزينهء طبع وپيش خريد يك صد وپنجاه نسخهء چاپ شده ببنده داده شد