أبو ريحان البيروني
سرگذشت 5
التفهيم لاوايل صناعة التنجيم
شود ؛ بعد از انتقال از تبريز بطهران ( بسال 1310 شمسي هجرى ) چنان أسباب فرآهم آمد تا بتدريج نسخ ديگر فارسي كه در مقدّمهء طبع اوّل بشرح ياد كردهايم ؛ واز همه مهمتر ومعتبرتر نسخهء مؤرّخ 538 هجرى كه شايد قديمترين نسخ موجود اين كتاب باشد « 1 » ، وهمچنين نسخهء عربى كه آن نيز مانند فارسي ريختهء خامهء تواناى خود « أبو ريحان » است يافته شد وبدسترس مطالعه ومقابلهء نسخهء اوّل قرار گرفت
--> پايان طبع اوّل ( 1358 ق - 1318 ش ) نهصد وسى وهشت سال بود ، وتا حال تحرير 1393 ق - 1352 ش ) نهصد وهفتاد وسه 973 سال قمري است توضيحا طبع اوّل حدود سه سال طول كشيد ( 1316 ش - 1356 - 1318 - 1358 ق ) ( 1 ) همان نسخه است كه براي آن رمز « خد » اختيار كردهايم اشاره بنام مالك وواسطه ( دهخدا ، خدابنده توضيحا اين نسخه تعلّق داشت بمرحوم « شيخ محمّد حسين خدابندهء خراساني » كه آن را با نوشته وسند امانى بدست دانشمند نامدار شادروان جناب « على أكبر دهخدا » صاحب « لغتنامه » سپرده بود ؛ وبا آنكه اين حقير در دوران تصحيح وطبع كتاب ( ايّام وزارت مرحوم إسماعيل مرآت ) باتّفاق روانشاد « احمد بهمنيار كرمانى » ، أكثر ايّام منزل مرحوم خود « دهخدا » در تاليف وتدوين وتنقيح « لغتنامه » همكارى گرم وصميمانه با وى داشتيم من از وجود آن نسخه هيچ اطّلاعى نداشتم ، مالك نسخه هم آن ايّام در مشهد مقدّس ميزيست ومرا بدو دسترس نبود اوّل كسى كه از وجود آن نسخه وچگونگى ملك وامانت آن بمن آگاهى داد مرحوم اعتصام الملك [ يوسف اعتصامى ] رئيس كتابخانهء مجلس شوراى ملّى بود كه در آمد ورفت كتابخانه أو را ملاقاة مىكردم وأو بمناسبت دوستى ديرين با « شيخ خدابنده » مكاتبه داشت ؛ از جمله در يكى از نامهها شرحي دربارهء اين كتاب واحتياج