بيان ارتباط : فرض كنيم الف ، ب ، شاخص ( ديوار ) وخورشيد در نهايت ارتفاع ( ج ) پس وقتي كه از نصف النهار بگذرد سايه پديد مىآيد - وبه واسطه كم شدن ارتفاع آفتاب - به تدريج زياد مىشود ، وقتي به 45 درجه يعنى به نقطه ه برسد سايه شاخص ، خط ب ، د ، مساوى با شاخص خواهد بود يعنى مساوى نصف قطر دايره ( شعاع ) پس در مثلث ا ، ب ، د ، خط ب ، د ، سايه ويا ظل ا ، ب ، است كه أهل عصر نام آن را « مماس » گذاشته ، مسلمانان به آن « ظل » گويند وامروزه آن را تانژانت نامند ، ( نگ شكل 112 ) ( شكل 112 )