الشيخ الطوسي ( مترجم : عزيزي )

10

الغيبة ( فارسي )

دانشمندان چهار مذهب أهل تسنن [ حنفي ، مالكي ، شافعي ، حنبلي ] در اين شهر حضور داشتند ؛ لذا براي أهل سنّت مركز بزرگى جهت تعليم وتعلم بود تا آنجا كه بزرگ‌ترين فقها ومحدثان ومؤلفان ومورخان اين مذاهب ، مانند : محمّد بن إسحاق واقدى ، ابن سعد كاتب واقدى ، يعقوبي ، مسعودى ، طبري ، بلاذرى ، ابن قتيبهء دينورى ، أبو الفرج أصفهاني ، محمّد بن إسماعيل بخارى [ صاحب صحيح بخارى ] مسلم بن حجاج نيشابورى صاحب صحيح مسلم ، أبو داوود سليمان بن أشعث صاحب سنن أبى داوود ، أبو عيسى محمّد بن عيسى ترمذى صاحب صحيح ترمذى ، أحمد بن علي شعيب نسائي صاحب سنن نسائي وأبو عبد اللّه محمّد بن يزيد قزوينى صاحب سنن ابن ماجة ، تمام ويا مقدارى از عمر خود را در بغداد سپرى كرده‌اند . بنابراين علماى أهل سنّت تا زمان شيخ طوسي از پيشينه وريشه‌اى قوى به مدت دو قرن برخوردار بوده وبغداد اصلىترين محل فعاليت علمي ايشان بود . از طرفي موقعيت شيعه هم در بغداد نه‌تنها كم‌تر از أهل سنّت نبوده بلكه از نظر كيفى وحتى كمي بسيار فعال ومؤثرتر از أهل سنّت بوده است . امام كاظم وامام جواد عليهما السّلام به اجبار حكام جور عباسى در اين شهر سكونت داشته وبه شهادت رسيده‌اند ، امام هادي وامام عسكرى عليهما السّلام هم در عراق ومنطقه سامرا حضور داشته‌اند كه حوزه فعاليت علمي اين دو امام همام ، بغداد را هم قهرا دربرگرفته است . بنابراين بسيارى از علما ودانشمندان شيعه به بركت قدوم مبارك أهل بيت عليهم السّلام از آغاز بناى بغداد در آنجا تردّد يا توطّن كرده‌اند ؛ مانند : هشام بن حكم ، محمّد بن أبي عمير ، علي بن يقطين وخاندانش ، خاندان نوبختى ، خاندان ابن قولويه ، خاندان إسكافي ، خاندان سيّد مرتضى وسيد رضى ، وشيخ بزرگوار مفيد أعلى اللّه مقامهم . هرقدر از عمر بغداد مىگذشت تمركز وتجمع شيعيان در اين شهر بيشتر مىشد ، تا اين‌كه در قرن سوم وچهارم وپنجم ، اين شهر به مهم‌ترين مركز علمي تشيع مبدل شد ،